“Cậu bé đau đớn vì bị ngã” là kiểu câu quen thuộc. Khi làm bài tập, nhiều bạn phân vân “đau đớn” là từ láy hay từ ghép, nhất là khi so với đau khổ, đau buồn, những từ cũng bắt đầu bằng tiếng “đau”. Bài này tách từng tiếng để trả lời, giống các bài khác trong mục từ láy.
✅ Đau đớn là từ láy, cụ thể là từ láy âm đầu (lớp 7 gọi là láy bộ phận): hai tiếng cùng âm đầu đ, chỉ tiếng “đau” mang nghĩa. ❌ Không phải từ ghép.
Từ loại: tính từ, chỉ trạng thái. VD: Cậu bé đau đớn vì bị ngã.
💡 Mẹo nhớ: hai tiếng cùng âm đầu Đ, “đớn” không góp nghĩa → từ láy.
Vì sao “đau đớn” là từ láy?
Tách hai tiếng ra và xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Đau | Đớn |
|---|---|---|
| Âm đầu | đ | đ |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: cảm giác khó chịu khi bị thương, bị bệnh | Không có nghĩa |
| Góp nghĩa vào “đau đớn”? | ✅ Có, đây là tiếng gốc | ❌ Không |
Nghĩa của cả từ đến từ tiếng “đau”. Tiếng “đớn” đứng riêng không có nghĩa, chỉ lặp âm đầu đ để nhấn mạnh mức độ đau: đau đớn là đau nhiều, đau dữ dội. Hai tiếng giống âm, chỉ một tiếng góp nghĩa → từ láy âm đầu (cách gọi lớp 4), hay láy bộ phận (cách gọi lớp 7).
Đây là tác dụng hay gặp của từ láy: nhấn mạnh mức độ của tiếng gốc. Đau đớn mạnh hơn đau, cũng như chậm chạp nặng hơn chậm.
“Đau đớn” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Đau đớn nghĩa là đau ở mức độ cao, về thể xác (vết thương đau đớn) hoặc về tinh thần (nỗi đau đớn khi mất người thân). Từ này cũng dùng để tả điều gây đau khổ lớn (một mất mát đau đớn, sự thật đau đớn).
Về từ loại, “đau đớn” là tính từ: thêm “rất”, “vô cùng” phía trước vẫn nghe xuôi (vô cùng đau đớn). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm (trạng thái). Khi đứng sau “nỗi”, “những” (nỗi đau đớn), cả cụm gọi tên cảm giác ấy.
- Cụm từ hay gặp: đau đớn vì vết thương, nỗi đau đớn, vô cùng đau đớn, mất mát đau đớn.
- Gần nghĩa: đau nhức, đau khổ, quằn quại, xót xa.
- Trái nghĩa: dễ chịu, thoải mái, sung sướng.
Đặt câu với “đau đớn”
- Cậu bé đau đớn vì bị ngã xe.
- Chú chim bị thương kêu lên đau đớn.
- Mất chú chó thân yêu, em đau đớn suốt mấy ngày.
- Bà nén nỗi đau đớn để an ủi con cháu.
- Thất bại ấy là một bài học đau đớn nhưng quý giá.
Câu 1 và 2 nói về đau thể xác; câu 3 và 4 nói về đau tinh thần; câu 5 tả một điều gây đau khổ.
Mẹo phân biệt từ láy và từ ghép có tiếng “đau”
| Từ | Tiếng còn lại | Xếp loại |
|---|---|---|
| đau đớn | “đớn” không có nghĩa | Từ láy âm đầu |
| đau khổ | “khổ” có nghĩa | Từ ghép |
| đau buồn | “buồn” có nghĩa | Từ ghép |
| đau nhức | “nhức” có nghĩa | Từ ghép |
Bốn từ đều nói về nỗi đau, nhưng chỉ đau đớn là từ láy, vì tiếng đi cùng “đau” không có nghĩa. Ba từ còn lại đều ghép “đau” với một tiếng có nghĩa riêng (khổ, buồn, nhức).
Mẹo 1 – Đọc riêng tiếng thứ hai: “đớn” không có nghĩa → đau đớn là từ láy; khổ, buồn, nhức có nghĩa → đau khổ, đau buồn, đau nhức là từ ghép.
Mẹo 2 – Láy để nhấn mạnh: đau đớn là đau nhiều, giống chậm chạp là rất chậm.
Mẹo 3 – Tiếng gốc đứng trước, tiếng sau lặp âm đầu: đau đớn, khó khăn, vui vẻ đều được tạo theo cách này.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Cậu bé đau đớn vì bị ngã.
- Cô bé Lọ Lem từng sống những ngày đau khổ.
- Sau buổi tập, chân em đau nhức.
- Cả nhà đau buồn khi ông mất.
- Em đi đứng cẩn thận để không bị ngã nữa.
Xem đáp án
- Từ láy âm đầu: “đau” có nghĩa, “đớn” chỉ lặp âm đ.
- Từ ghép: “đau” và “khổ” đều có nghĩa.
- Từ ghép: “đau” và “nhức” đều có nghĩa.
- Từ ghép: “đau” và “buồn” đều có nghĩa.
- Từ ghép: trùng âm đầu đ như đau đớn, nhưng “đi” và “đứng” đều có nghĩa.
Câu hỏi thường gặp
Đau đớn là từ láy gì?
Đau đớn là từ láy âm đầu (lặp âm đ). Theo cách chia ở lớp 7, đây là từ láy bộ phận.
Đau đớn là từ loại gì?
Đau đớn là tính từ, chỉ trạng thái đau ở mức độ cao. Trong cụm “nỗi đau đớn”, cả cụm gọi tên cảm giác ấy.
Đau đớn và đau khổ khác nhau thế nào?
Đau đớn dùng cho cả đau thể xác lẫn tinh thần, nhấn vào mức độ đau (vết thương đau đớn) và là từ láy. Đau khổ thiên về đau tinh thần, khổ sở kéo dài (cuộc sống đau khổ) và là từ ghép.
“Đớn” có nghĩa không?
Không. “Đớn” không có nghĩa khi đứng riêng; nó chỉ lặp âm đầu đ với “đau”.
