Tất tả là từ láy hay từ ghép?

“Mẹ tất tả đi chợ từ sáng sớm” là câu văn quen thuộc khi kể về những người mẹ tảo tần. Khi làm bài tập, nhiều bạn phân vân “tất tả” là từ láy hay từ ghép, vì cả hai tiếng đều là những từ quen (đôi tất, tả cảnh). Bài này tách từng tiếng để trả lời, giống các bài khác trong mục từ láy.

Vì sao “tất tả” là từ láy?

Ở từ ghép, mỗi tiếng đều góp một phần nghĩa. Thử tách “tất tả” xem sao:

Tiêu chí	Tất	Tả
Âm đầu	t	t
Vần	ât	a
Đứng riêng có nghĩa “vội vã”?	❌ Không (“tất” là đôi tất, tất cả: nghĩa khác)	❌ Không (“tả” là tả cảnh: nghĩa khác)

Hai tiếng giống nhau ở âm đầu t, khác vần (ât – a). Đứng riêng, “tất” là đôi tất hoặc trong “tất cả”; “tả” là miêu tả, viết lại cảnh vật. Không nghĩa nào liên quan đến sự vội vã. Nghĩa “vội vã, chạy ngược chạy xuôi” chỉ có khi hai tiếng đi liền nhau. Vì vậy tất tả là từ láy âm đầu (cách gọi lớp 4), hay láy bộ phận (cách gọi lớp 7).

Đây là cái bẫy giống đầm đìa: hai tiếng tình cờ có nghĩa riêng nhưng không góp vào nghĩa của từ, nên từ vẫn là từ láy.

“Tất tả” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?

Tất tả nghĩa là vội vã, tất bật, đi lại liên tục, chạy ngược chạy xuôi vì có nhiều việc gấp. Từ này hay dùng để tả dáng đi, cách làm việc của người bận rộn, vất vả, nhất là người mẹ, người bà, người buôn bán.

Về từ loại, “tất tả” thường được xếp là tính từ, chỉ trạng thái: nó hay đứng trước động từ để nói người đó làm việc trong dáng vẻ thế nào (tất tả chạy, tất tả đi chợ). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm (trạng thái).

• Cụm từ hay gặp: tất tả đi chợ, tất tả chạy về, tất tả ngược xuôi, dáng đi tất tả.
• Gần nghĩa: tất bật, hối hả, vội vã, lật đật.
• Trái nghĩa: thong thả, khoan thai, ung dung.

Đặt câu với “tất tả”

• Mẹ tất tả đi chợ từ sáng sớm.
• Nghe tin cháu ốm, bà tất tả chạy sang.
• Gần Tết, người người tất tả ngược xuôi sắm sửa.
• Trời đổ mưa, cô bán hàng tất tả thu dọn quầy.
• Bố tất tả về nhà kịp giờ đón em tan học.

Ở cả năm câu, tất tả đều đứng trước việc làm (đi, chạy, ngược xuôi, thu dọn, về) để tả dáng vẻ vội vã, bận rộn.

Mẹo phân biệt các từ chỉ sự vội vã

Từ	Phần lặp	Xếp loại
tất tả	âm đầu t	Từ láy âm đầu
tất bật	vần ât	Từ láy vần
hối hả	âm đầu h	Từ láy âm đầu
lật đật	vần ât	Từ láy vần

Bốn từ đều chỉ sự vội vã, đều là từ láy, nhưng khác kiểu: tất tả, hối hả lặp âm đầu; tất bật, lật đật lặp vần ât. Chú ý tất tả và tất bật cùng có tiếng “tất” nhưng khác kiểu láy. Về chính tả, “tất bật” viết vần ât ở cả hai tiếng (không viết “tất bậc”).

Bài tập: Từ in đậm là từ láy gì?

1. Mẹ tất tả đi chợ từ sáng sớm.
2. Ngày mùa, bà con tất bật gặt lúa.
3. Dòng người hối hả trên phố giờ tan tầm.
4. Ông cụ lật đật chạy ra mở cổng.
5. Mẹ vội vàng chạy ra mở cửa.

Xem đáp án

1. Láy âm đầu: hai tiếng lặp âm t, vần ât – a khác nhau.
2. Láy vần: hai tiếng cùng vần ât (tất – bật).
3. Láy âm đầu: hai tiếng lặp âm h, vần ôi – a khác nhau.
4. Láy vần: hai tiếng cùng vần ât (lật – đật).
5. Láy âm đầu: “vội” có nghĩa, “vàng” chỉ lặp âm v. Câu này dễ nhầm vì cùng chỉ sự vội vã như tất tả nhưng tiếng đầu có nghĩa riêng.

Câu hỏi thường gặp

Tất tả là từ láy gì?

Tất tả là từ láy âm đầu (lặp âm t). Theo cách chia ở lớp 7, đây là từ láy bộ phận.

Tất tả là từ loại gì?

Tất tả thường được xếp là tính từ, chỉ trạng thái vội vã, bận rộn. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm (trạng thái).

Tất tả và tất bật khác nhau thế nào?

Cả hai là từ láy, gần nghĩa. Tất tả (láy âm đầu) nhấn vào dáng đi vội vã, chạy ngược chạy xuôi. Tất bật (láy vần) nhấn vào việc bận rộn, nhiều việc phải làm.

“Tất” trong tất tả có phải đôi tất không?

Không. “Tất” ở đây chỉ là một tiếng trong từ láy, không mang nghĩa đôi tất hay tất cả.