“Thấp thoáng” là từ hay gặp trong văn tả cảnh: mái nhà thấp thoáng sau rặng tre, bóng người thấp thoáng trong sương. Điều khiến nhiều bạn lúng túng là tiếng đầu “thấp” lại có nghĩa riêng (thấp – cao). Vậy đây là từ ghép hay từ láy? Cùng tách từng tiếng như các bài khác trong mục từ láy.
✅ Thấp thoáng là từ láy, cụ thể là từ láy âm đầu (lớp 7 gọi là láy bộ phận): hai tiếng cùng âm đầu th, tiếng gốc là “thoáng” đứng sau, còn “thấp” không góp nghĩa. ❌ Không phải từ ghép.
Từ loại: động từ (theo từ điển), chỉ trạng thái lúc ẩn lúc hiện. VD: Mái nhà thấp thoáng sau rặng tre.
💡 Mẹo nhớ: hai tiếng cùng âm đầu TH, “thấp” không góp nghĩa → từ láy.
Vì sao “thấp thoáng” là từ láy?
Tách hai tiếng ra và xét xem tiếng nào góp nghĩa vào cả từ:
| Tiêu chí | Thấp | Thoáng |
|---|---|---|
| Âm đầu | th | th |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: thấp (trái với cao), nhưng là nghĩa khác | Có: hiện ra rất nhanh (thoáng thấy, thoáng qua) |
| Góp nghĩa vào “thấp thoáng”? | ❌ Không | ✅ Có, đây là tiếng gốc |
Nghĩa “lúc ẩn lúc hiện” đến từ tiếng “thoáng”: thoáng thấy là nhìn thấy trong khoảnh khắc rồi mất. Tiếng “thấp” chỉ lặp âm đầu th, nó không mang nghĩa thấp – cao: mái nhà thấp thoáng không phải vì mái nhà thấp. Hai tiếng giống âm, chỉ một tiếng góp nghĩa → từ láy âm đầu (cách gọi lớp 4), hay láy bộ phận (cách gọi lớp 7).
Điểm đặc biệt là tiếng gốc ở đây đứng sau. Ở vui vẻ hay khó khăn, tiếng gốc đứng trước (vui, khó). Vì vậy khi tách tiếng, đừng mặc định tiếng đầu là tiếng có nghĩa.
Tiếng gốc đứng sau cũng gặp ở các từ láy toàn bộ như đo đỏ (gốc là “đỏ”) hay nho nhỏ (gốc là “nhỏ”).
“Thấp thoáng” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Thấp thoáng nghĩa là lúc ẩn lúc hiện, khi rõ khi không, thường vì bị che khuất một phần hoặc ở xa. Từ này hay dùng trong văn tả cảnh: mái nhà, bóng người, cánh buồm, ánh đèn thấp thoáng. Truyện Kiều cũng có câu “Bóng nga thấp thoáng dưới mành”.
Về từ loại, từ điển xếp “thấp thoáng” là động từ: nó tả một trạng thái đổi thay của sự vật (lúc hiện ra, lúc khuất đi), không phải một đặc điểm cố định. Trong câu, nó thường đứng sau sự vật được tả: cánh buồm thấp thoáng ngoài khơi. Nếu bài tập có nhóm “từ chỉ hoạt động, trạng thái”, thấp thoáng thuộc nhóm này.
- Cụm từ hay gặp: thấp thoáng sau rặng tre, thấp thoáng trong sương, bóng người thấp thoáng, cánh buồm thấp thoáng.
- Gần nghĩa: lấp ló, chập chờn, ẩn hiện, thoáng hiện.
- Trái nghĩa: hiện rõ, lồ lộ.
Đặt câu với “thấp thoáng”
- Mái nhà thấp thoáng sau rặng tre.
- Xa xa, mấy cánh buồm thấp thoáng ngoài khơi.
- Trong làn sương sớm, bóng người đi chợ thấp thoáng trên đường làng.
- Qua khe cửa, em thấy ánh đèn thấp thoáng trong nhà bà.
- Trên môi mẹ thấp thoáng một nụ cười.
Câu cuối dùng nghĩa bóng: nụ cười chỉ hiện ra thoáng qua, không rõ hẳn.
Mẹo phân biệt từ láy và từ ghép qua “thấp thoáng”
Thấp thoáng dễ nhầm vì tiếng đầu trùng với một từ có nghĩa quen thuộc. So với các từ khác có tiếng “thấp” hoặc “thoáng”:
| Từ | Hai tiếng | Xếp loại |
|---|---|---|
| thấp thoáng | “thấp” không góp nghĩa, “thoáng” là tiếng gốc | Từ láy âm đầu |
| thấp bé | “thấp” và “bé” đều có nghĩa | Từ ghép |
| thoáng mát | “thoáng” (rộng, thông gió) và “mát” đều có nghĩa | Từ ghép |
| đo đỏ | lặp lại tiếng gốc “đỏ” đứng sau | Từ láy toàn bộ |
Cùng tiếng “thấp” nhưng thấp bé là từ ghép, còn thấp thoáng là từ láy: một tiếng chỉ thật sự “có nghĩa” trong từ khi nó góp nghĩa vào từ ấy.
Mẹo 1 – Tìm tiếng gốc ở cả hai phía: tiếng gốc có thể đứng trước (vui vẻ, khó khăn) hoặc đứng sau (thấp thoáng, đo đỏ).
Mẹo 2 – Trùng với từ có nghĩa chưa chắc là góp nghĩa: “thấp” trong thấp thoáng không mang nghĩa thấp – cao.
Mẹo 3 – Thử thay bằng tiếng gốc: “mái nhà thấp thoáng” gần nghĩa với “mái nhà thoáng hiện”, nhưng không thể thay bằng “mái nhà thấp”. Tiếng giữ được nghĩa là tiếng gốc.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Mái nhà thấp thoáng sau rặng tre.
- Chú bé có dáng người thấp bé.
- Căn phòng mới rất thoáng mát.
- Đêm qua em ngủ chập chờn.
- Bạn Nam là người rất thành thật.
Xem đáp án
- Từ láy âm đầu: “thoáng” có nghĩa, “thấp” chỉ lặp âm đầu th.
- Từ ghép: “thấp” và “bé” đều có nghĩa.
- Từ ghép: “thoáng” và “mát” đều có nghĩa.
- Từ láy âm đầu: hai tiếng lặp âm ch.
- Từ ghép: trùng âm đầu th như thấp thoáng, nhưng “thành” (thật lòng) và “thật” đều có nghĩa. Đáp án bài tập Tiếng Việt 4 cũng xếp thành thật vào từ ghép.
Câu hỏi thường gặp
Thấp thoáng là từ láy gì?
Thấp thoáng là từ láy âm đầu (lặp âm th). Theo cách chia ở lớp 7, đây là từ láy bộ phận.
Thấp thoáng là từ loại gì?
Từ điển xếp thấp thoáng là động từ, chỉ trạng thái lúc ẩn lúc hiện của sự vật (mái nhà thấp thoáng, cánh buồm thấp thoáng).
Trong “thấp thoáng”, tiếng nào có nghĩa?
Tiếng “thoáng” (hiện ra rất nhanh, như trong thoáng thấy, thoáng qua). Tiếng “thấp” chỉ lặp âm đầu th, không mang nghĩa thấp – cao.
Thấp thoáng có phải từ ghép không?
Không. Chỉ một tiếng góp nghĩa vào từ, tiếng còn lại lặp âm đầu, nên thấp thoáng là từ láy.
