“Con đường quanh co dẫn lên đồi”: “quanh co” là từ ghép hay từ láy? Nhìn chữ viết, “quanh” bắt đầu bằng qu, “co” bắt đầu bằng c, nên nhiều bạn nghĩ hai tiếng không lặp âm. Lại thêm “quanh” và “co” đều có nghĩa khi đứng riêng. Bài này nêu cả hai cách xếp và cách trả lời khi làm bài, giống các bài khác trong mục từ láy.
✅ Nên xếp quanh co là từ láy (láy âm đầu): “qu” và “c” cùng ghi âm đầu /k/. Đáp án một bài tập trong tài liệu bồi dưỡng Tiếng Việt 4 nâng cao xếp quanh co cùng nhóm với thật thà, chăm chỉ, ngoan ngoãn, khó khăn: từ láy.
⚠️ Còn tranh cãi: có tài liệu xếp quanh co là từ ghép, vì “quanh” và “co” đều có nghĩa khi đứng riêng.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm. VD: Con đường quanh co dẫn lên đồi.
💡 Mẹo nhớ: “qu” và “c” cùng là âm /k/ → hai tiếng lặp âm đầu → đáp án tiểu học xếp từ láy; có tài liệu xếp ghép vì “quanh”, “co” đều có nghĩa.
Hai cách xếp “quanh co”
Điều làm nhiều bạn bối rối nằm ở chữ viết. Âm /k/ trong tiếng Việt được ghi bằng ba con chữ: c (co, ca), k (kê, kéo) và q (luôn đi với u: qua, quanh). Vì vậy “quanh” và “co” tuy viết khác nhưng cùng âm đầu /k/, giống cặp cuống quýt, cập kênh.
| Tiêu chí | Quanh | Co |
|---|---|---|
| Âm đầu (đọc lên) | /k/ (viết qu) | /k/ (viết c) |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: vòng xung quanh (đi quanh) | Có: thu lại, cong lại (co chân) |
| Nghĩa cả từ | Uốn khúc nhiều vòng; nói vòng vo |
Từ đó có hai cách xếp:
| Cách xếp | Vì sao |
|---|---|
| Từ láy âm đầu | Hai tiếng lặp âm đầu /k/; nghĩa cả từ (uốn khúc, vòng vo) mang sắc thái gợi tả như từ láy. Đáp án bài tập trong tài liệu bồi dưỡng Tiếng Việt 4 nâng cao xếp vào từ láy. |
| Từ ghép | “Quanh” và “co” đều có nghĩa khi đứng riêng, nên có tài liệu xếp ghép. |
Làm bài ở trường nên trả lời thế nào?
Hãy xếp quanh co là từ láy (láy âm đầu, lớp 7 gọi là láy bộ phận), và nhớ giải thích: “qu” và “c” cùng ghi âm /k/. Đây là cách xếp của đáp án tài liệu bồi dưỡng nói trên.
Nếu thầy cô lớp mình dạy quanh co là từ ghép thì làm theo, kèm giải thích “quanh” và “co” đều có nghĩa. Điều cần tránh là trả lời “không phải từ láy vì q và c khác nhau”: đó là nhầm giữa chữ viết và âm đọc.
“Quanh co” nghĩa là gì?
Quanh co có hai nghĩa:
- Nghĩa 1: (đường, sông) uốn khúc nhiều vòng, không thẳng. VD: Con đường quanh co dẫn lên đồi.
- Nghĩa 2: (lời nói) vòng vo, không nói thẳng, có ý che giấu. VD: Đừng nói quanh co nữa, có chuyện gì thì kể ra đi.
Về từ loại, quanh co là tính từ, chỉ đặc điểm (Wiktionary ghi tính từ). Theo cách chia ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
- Cụm từ hay gặp: đường quanh co, dòng sông quanh co, quanh co khúc khuỷu, nói quanh co, chối quanh co.
- Gần nghĩa: uốn khúc, khúc khuỷu (nghĩa 1); vòng vo (nghĩa 2). Trái nghĩa: thẳng tắp; thẳng thắn.
Đặt câu với “quanh co”
- Con đường quanh co dẫn lên đồi.
- Dòng sông quanh co uốn lượn giữa cánh đồng.
- Lối mòn quanh co khúc khuỷu men theo sườn núi.
- Bị hỏi vì sao đi học muộn, cậu bé trả lời quanh co.
- Bạn cứ nói thẳng, đừng quanh co nữa.
Câu 1, 2 và 3 dùng nghĩa 1 (đường, sông uốn khúc); câu 4 và 5 dùng nghĩa 2 (nói vòng vo).
Mẹo nhận ra từ láy âm đầu viết khác chữ
| Từ | Âm đầu (đọc) | Chữ viết | Xếp loại |
|---|---|---|---|
| quanh co | /k/ – /k/ | qu – c | Từ láy âm đầu (có tài liệu xếp ghép) |
| cuống quýt | /k/ – /k/ | c – qu | Từ láy âm đầu |
| cập kênh | /k/ – /k/ | c – k | Từ láy âm đầu |
| gồ ghề | /ɣ/ – /ɣ/ | g – gh | Từ láy âm đầu |
Mẹo: khi xét từ láy, hãy đọc to thay vì chỉ nhìn chữ. Các cặp c/k/q, g/gh, ng/ngh viết khác nhưng đọc cùng một âm. Muốn tả đường uốn lượn, ngoài quanh co còn có từ láy ngoằn ngoèo.
Mẹo 1 – Đọc to, đừng chỉ nhìn chữ: “qu” và “c” cùng âm /k/ → quanh co lặp âm đầu.
Mẹo 2 – Theo đáp án tiểu học: quanh co là từ láy, cùng nhóm với thật thà, chăm chỉ, khó khăn.
Mẹo 3 – Còn tranh cãi: có tài liệu xếp ghép vì “quanh”, “co” đều có nghĩa; nêu cách giải thích đi kèm.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Con đường quanh co dẫn lên đồi.
- Lối mòn khúc khuỷu men theo sườn núi.
- Nghe tin, bà cuống quýt chạy ra cổng.
- Bạn Nam tính tình thẳng thắn.
- Cả nhà ngồi quây quần bên mâm cơm.
Xem đáp án
- Từ láy âm đầu (qu – c cùng âm /k/), theo đáp án tài liệu bồi dưỡng tiểu học; có tài liệu xếp ghép.
- Từ láy âm đầu: kh – kh.
- Từ láy âm đầu: c – qu cùng âm /k/, giống quanh co.
- Từ láy: đáp án bài tập Tiếng Việt 4 xếp thẳng thắn vào từ láy.
- Từ láy âm đầu: “quây” – “quần” cùng âm /k/. Câu này dễ lừa vì cả hai tiếng đều viết qu và “quần” có nghĩa riêng (quần áo), nhưng trong quây quần, tiếng sau chỉ lặp âm.
Câu hỏi thường gặp
Quanh co là từ láy hay từ ghép?
Còn tranh cãi, nhưng nên xếp từ láy (láy âm đầu /k/: qu – c). Có tài liệu xếp là từ ghép vì “quanh” và “co” đều có nghĩa.
Quanh co là từ láy gì?
Quanh co là từ láy âm đầu (lặp âm /k/); theo cách chia ở lớp 7 là láy bộ phận.
Vì sao “qu” và “c” được xem là cùng âm đầu?
Vì âm /k/ trong tiếng Việt được ghi bằng ba con chữ c, k, q. “Quanh” và “co” viết khác nhưng đọc cùng âm đầu.
Quanh co là từ loại gì?
Quanh co là tính từ, chỉ đặc điểm: đường uốn khúc nhiều vòng, hoặc lời nói vòng vo.
