“Con đường núi khúc khuỷu” là câu văn quen thuộc khi tả đường lên vùng cao. Khi học về từ tượng thanh và tượng hình, nhiều bạn phân vân “khúc khuỷu” thuộc loại nào, và cũng hay viết sai tiếng “khuỷu”. Bài này trả lời cả hai: khúc khuỷu là từ tượng hình hay tượng thanh, là từ láy gì, và viết thế nào cho đúng, giống các bài khác trong mục từ tượng thanh, tượng hình.
✅ Khúc khuỷu là từ tượng hình: nó gợi đường cong gấp khúc nhiều đoạn, không mô phỏng âm thanh. Về cấu tạo, khúc khuỷu là từ láy âm đầu (lớp 7 gọi là láy bộ phận): hai tiếng cùng âm đầu kh.
Từ loại: tính từ (Wiktionary ghi là tính từ). VD: Con đường núi khúc khuỷu.
💡 Mẹo nhớ: từ gợi đường cong gấp nhiều đoạn, không mô phỏng âm thanh → từ tượng hình.
Vì sao “khúc khuỷu” là từ tượng hình?
Muốn biết một từ là tượng thanh hay tượng hình, hãy hỏi: từ ấy mô phỏng âm thanh, hay gợi ra hình ảnh, dáng vẻ?
| Tiêu chí | Từ tượng thanh | Từ tượng hình |
|---|---|---|
| Mô phỏng gì? | âm thanh của người, vật, thiên nhiên | hình ảnh, dáng vẻ, hình dạng |
| Đọc lên có giống tiếng thật không? | có | không, chỉ gợi ra hình dáng |
| “Khúc khuỷu” thuộc bên nào? | ❌ không mô phỏng tiếng nào | ✅ gợi đường cong, gấp khúc nhiều đoạn |
Đọc “con đường khúc khuỷu”, ta thấy ngay hình ảnh con đường uốn qua uốn lại, gấp khúc liên tục như nhiều khúc tay gập lại. Từ này tả hình dạng, không tả tiếng, nên là từ tượng hình. Cùng nhóm tượng hình tả đường đi với khúc khuỷu có ngoằn ngoèo, quanh co, gập ghềnh.
“Khúc khuỷu” là từ láy gì?
Tách hai tiếng ra và so từng phần:
| Tiêu chí | Khúc | Khuỷu |
|---|---|---|
| Âm đầu | kh | kh |
| Vần | uc | uyu |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có (một khúc, khúc sông), nhưng chưa đủ nghĩa “gấp khúc nhiều đoạn” | Có (khuỷu tay), nhưng là nghĩa khác |
Hai tiếng giống nhau ở âm đầu kh, khác vần (uc – uyu). Mỗi tiếng đứng riêng đều có nghĩa riêng: “khúc” là một đoạn (khúc sông, khúc gỗ), “khuỷu” là chỗ gập của tay (khuỷu tay). Nhưng nghĩa “cong, gấp khúc nhiều đoạn” chỉ có khi hai tiếng đi liền nhau, và hai tiếng gắn với nhau bằng âm đầu kh. Theo cách xếp thường dạy ở trường (cũng là cách ghi trên thẻ ghi nhớ), khúc khuỷu là từ láy âm đầu (cách gọi lớp 4), hay láy bộ phận (cách gọi lớp 7).
Cùng kiểu láy âm đầu kh có khấp khểnh, khệnh khạng, khập khiễng.
“Khúc khuỷu” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Khúc khuỷu nghĩa là cong, gấp khúc nhiều đoạn, quanh co, khó đi. Từ này hay dùng cho đường núi, đường mòn, dòng suối, con hẻm nhỏ. Nghĩa bóng, nó còn tả chuyện rắc rối, nhiều trắc trở (câu chuyện khúc khuỷu).
Về từ loại, Wiktionary tiếng Việt ghi “khúc khuỷu” là tính từ. Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm (hình dạng).
- Cụm từ hay gặp: đường núi khúc khuỷu, con đường khúc khuỷu, dòng suối khúc khuỷu, lối mòn khúc khuỷu.
- Gần nghĩa: quanh co, ngoằn ngoèo, gấp khúc.
- Trái nghĩa: thẳng tắp, bằng phẳng.
Về chính tả, tiếng thứ hai viết “khuỷu” (vần uyu, dấu hỏi trên y), giống “khuỷu tay”. Nếu còn phân vân viết khúc khuỷu hay khúc khủy, hãy nhớ: viết đủ ba con chữ u – y – u.
Đặt câu với “khúc khuỷu”
- Con đường núi khúc khuỷu.
- Xe chở khách đi chậm trên đèo khúc khuỷu.
- Dòng suối khúc khuỷu uốn quanh chân đồi.
- Lối mòn khúc khuỷu dẫn lên bản người Dao.
- Câu chuyện của ông có nhiều đoạn khúc khuỷu, bất ngờ.
Câu 1 đến 4 tả hình dạng đường, suối gấp khúc; câu 5 dùng nghĩa bóng: nhiều trắc trở, nhiều chuyện khó lường.
Mẹo phân biệt từ tượng thanh và tượng hình
| Từ | Gợi ra gì? | Xếp loại |
|---|---|---|
| khúc khuỷu | đường gấp khúc nhiều đoạn | Tượng hình, láy âm đầu |
| ngoằn ngoèo | đường uốn lượn cong queo | Tượng hình, láy âm đầu |
| quanh co | đường vòng vèo | Thường xếp là tượng hình, láy âm đầu (qu – c) |
| róc rách | tiếng suối chảy | Tượng thanh, láy âm đầu |
Cùng tả dòng suối, nhưng “suối khúc khuỷu” là tượng hình (thấy dòng suối uốn khúc), còn “suối chảy róc rách” là tượng thanh (nghe tiếng nước). Mẹo: nhắm mắt lại, đọc từ đó lên. Nếu “nghe” được tiếng gì, đó là tượng thanh; nếu chỉ “thấy” hình dạng, đó là tượng hình.
Mẹo 1 – Tả hình dạng đường đi thường là tượng hình: khúc khuỷu, ngoằn ngoèo, quanh co, gập ghềnh.
Mẹo 2 – Nghe hay thấy? Suối khúc khuỷu (thấy) là tượng hình; suối róc rách (nghe) là tượng thanh.
Mẹo 3 – Nhớ chính tả bằng “khuỷu tay”: khúc khuỷu viết như khuỷu tay, vần uyu.
Bài tập: Từ in đậm là từ tượng thanh hay tượng hình?
- Con đường núi khúc khuỷu.
- Con rắn bò ngoằn ngoèo trên cát.
- Suối chảy róc rách qua khe đá.
- Đường lên núi gập ghềnh, quanh co.
- Tiếng còi tàu tu tu vang lên giữa đèo.
Xem đáp án
- Tượng hình: gợi con đường gấp khúc nhiều đoạn.
- Tượng hình: gợi đường bò uốn lượn, cong queo.
- Tượng thanh: mô phỏng tiếng nước chảy qua đá.
- Tượng hình: gợi mặt đường lên xuống, lồi lõm.
- Tượng thanh: mô phỏng tiếng còi tàu. Câu này dễ nhầm vì cảnh đèo núi giống câu 1, nhưng từ in đậm tả tiếng chứ không tả đường.
Câu hỏi thường gặp
Khúc khuỷu là từ tượng hình hay tượng thanh?
Khúc khuỷu là từ tượng hình: nó gợi đường cong, gấp khúc nhiều đoạn, không mô phỏng âm thanh.
Khúc khuỷu là từ láy gì?
Khúc khuỷu là từ láy âm đầu (lặp âm kh). Theo cách chia ở lớp 7, đây là từ láy bộ phận.
Khúc khuỷu hay khúc khủy?
Viết đúng là khúc khuỷu (vần uyu, giống khuỷu tay). “Khúc khủy” là viết sai.
Khúc khuỷu là từ loại gì?
Wiktionary ghi khúc khuỷu là tính từ, chỉ đặc điểm hình dạng gấp khúc. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
