“Thấy trời mưa, mọi người cuống quýt chạy vào nhà” là câu văn quen thuộc. Từ này làm nhiều bạn lúng túng vì hai tiếng viết bằng hai cách khác nhau (c và qu), còn tiếng “quýt” lại trùng với quả quýt. Bài này giải thích vì sao cuống quýt là từ láy, giống các bài khác trong mục từ láy.
✅ Cuống quýt là từ láy, cụ thể là từ láy âm đầu (lớp 7 gọi là láy bộ phận): hai tiếng cùng âm đầu /k/ (viết c và qu); “quýt” không góp nghĩa. ❌ Không phải từ ghép.
Từ loại: tính từ, chỉ trạng thái. VD: Thấy trời mưa, mọi người cuống quýt chạy vào nhà.
💡 Mẹo nhớ: hai tiếng cùng âm đầu /k/ (C và QU), “quýt” không góp nghĩa → từ láy.
Vì sao “cuống quýt” là từ láy?
Tách hai tiếng ra và so từng phần:
| Tiêu chí | Cuống | Quýt |
|---|---|---|
| Âm đầu (đọc) | /k/, viết bằng c | /k/, viết bằng qu |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: rối lên vì vội (cuống lên) | Có (quả quýt), nhưng là nghĩa khác hẳn |
| Góp nghĩa vào “cuống quýt”? | ✅ Có, tiếng gốc | ❌ Không |
Âm /k/ trong tiếng Việt có ba cách viết: k (trước i, y, e, ê), q đi cùng u thành qu (trước âm đệm u, như quýt, quả), và c (các trường hợp còn lại, như cuống, cô). Vì vậy cuống – quýt vẫn cùng âm đầu, dù viết khác nhau.
Nghĩa của cả từ đến từ tiếng “cuống”, như trong cuống lên, cuống cuồng (rối lên vì vội). Tiếng “quýt” chỉ lặp âm đầu /k/, không mang nghĩa quả quýt. Hai tiếng giống âm, chỉ một tiếng góp nghĩa → từ láy âm đầu (cách gọi lớp 4), hay láy bộ phận (cách gọi lớp 7).
Cùng kiểu “âm /k/ viết bằng hai chữ khác nhau” còn có cũ kĩ (c – k) và cót két (c – k).
“Cuống quýt” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Cuống quýt nghĩa là vội vàng, rối rít, mất bình tĩnh, thường vì lo sợ hoặc vì có việc gấp. Từ này hay dùng để tả cử chỉ, hành động (cuống quýt chạy, cuống quýt tìm) của người đang hoảng hốt.
Về từ loại, “cuống quýt” là tính từ, chỉ trạng thái: thêm “rất”, “quá” phía trước vẫn nghe xuôi (quá cuống quýt). Trong câu, nó hay đứng trước động từ để nói người làm việc đó trong trạng thái thế nào (cuống quýt chạy).
- Cụm từ hay gặp: cuống quýt chạy, cuống quýt tìm, vẻ cuống quýt, cuống quýt xin lỗi.
- Gần nghĩa: cuống cuồng, hấp tấp, vội vàng, luống cuống.
- Trái nghĩa: bình tĩnh, thong thả, điềm tĩnh.
Đặt câu với “cuống quýt”
- Thấy trời mưa, mọi người cuống quýt chạy vào nhà.
- Lỡ làm vỡ bình hoa, em cuống quýt xin lỗi mẹ.
- Bà cuống quýt đi tìm chiếc kính lão.
- Nghe tiếng trống, cả lớp cuống quýt xếp hàng.
- Không thấy ví tiền đâu, chú cuống quýt lục tung cả túi.
Ở cả năm câu, cuống quýt đều đứng trước việc làm (chạy, xin lỗi, tìm, xếp hàng, lục) để nói việc ấy được làm vội vã, rối rít.
Mẹo phân biệt từ láy có âm /k/
| Từ | Cách viết âm /k/ | Xếp loại |
|---|---|---|
| cuống quýt | c – qu | Từ láy âm đầu |
| cũ kĩ | c – k | Từ láy âm đầu |
| cót két | c – k | Từ láy âm đầu |
| cặm cụi | c – c | Từ láy âm đầu |
Cả bốn từ đều lặp âm /k/, chỉ khác nhau ở chữ viết. Khi tìm từ láy âm đầu, hãy nghe âm chứ đừng chỉ nhìn chữ cái: c, k, qu là cùng một âm.
Mẹo 1 – C, K, QU là cùng một âm /k/: nghe âm chứ đừng nhìn chữ; cuống – quýt vẫn cùng âm đầu.
Mẹo 2 – Hỏi “góp nghĩa” chứ không hỏi “có nghĩa”: “quýt” đứng riêng có nghĩa (quả quýt) nhưng không góp nghĩa vào cuống quýt.
Mẹo 3 – Tìm tiếng gốc: “cuống” (rối lên vì vội) là tiếng gốc, như trong cuống lên, cuống cuồng.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Mọi người cuống quýt chạy vào nhà.
- Ông cặm cụi sửa chiếc xe đạp cả buổi chiều.
- Chiếc xe đạp cũ kĩ của ông vẫn chạy tốt.
- Lần đầu lên sân khấu, em rất lúng túng.
- Sắp muộn học, em vội vàng chạy ra cổng.
Xem đáp án
- Từ láy âm đầu: hai tiếng lặp âm /k/ (c – qu), “quýt” không góp nghĩa.
- Từ láy âm đầu: hai tiếng lặp âm c (cặm – cụi).
- Từ láy âm đầu: hai tiếng lặp âm /k/ (c – k), “kĩ” không góp nghĩa.
- Từ láy vần: hai tiếng cùng vần ung.
- Từ láy âm đầu: “vội” có nghĩa, “vàng” chỉ lặp âm v.
Câu hỏi thường gặp
Cuống quýt là từ láy gì?
Cuống quýt là từ láy âm đầu: hai tiếng cùng âm đầu /k/ (viết c và qu). Theo cách chia ở lớp 7, đây là từ láy bộ phận.
Vì sao c và qu được coi là cùng âm đầu?
Vì c, k, qu đều ghi cùng một âm /k/. Viết qu khi có âm đệm u đi theo (quýt, quả), viết k trước i, y, e, ê, còn lại viết c.
Cuống quýt là từ loại gì?
Cuống quýt là tính từ, chỉ trạng thái vội vàng, rối rít. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm (trạng thái).
“Quýt” trong cuống quýt có phải quả quýt không?
Không. “Quýt” ở đây chỉ lặp âm đầu /k/ với “cuống”, không mang nghĩa quả quýt.
