“Dòng sông quê hiền hòa uốn khúc” là câu văn quen thuộc trong bài tả cảnh quê hương. Hai tiếng “hiền” và “hòa” cùng âm đầu h, nên câu hỏi “hiền hòa là từ láy hay từ ghép” khiến nhiều bạn phân vân. Bài này tách từng tiếng để trả lời, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Hiền hòa là từ ghép, cụ thể là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “hiền” và “hòa” (êm, không gay gắt) đều có nghĩa. ❌ Không phải từ láy, dù hai tiếng cùng âm đầu h.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm. VD: Dòng sông quê hiền hòa uốn khúc.
💡 Mẹo nhớ: trùng âm (cùng âm đầu H) nhưng “hiền” và “hòa” đều có nghĩa, ghép lại thành nghĩa chung → từ ghép đẳng lập.
Vì sao “hiền hòa” là từ ghép?
Tách hai tiếng ra, xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Hiền | Hòa |
|---|---|---|
| Âm đầu | h | h |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: lành, không dữ (người hiền) | Có: êm, không gay gắt, không xung đột (sống hòa với nhau) |
| Góp nghĩa vào “hiền hòa”? | ✅ Có | ✅ Có |
“Hiền” là lành, không dữ; “hòa” là êm thuận, không gay gắt, như trong hòa thuận, ôn hòa. Ghép lại, hiền hòa là hiền lành, êm đềm, dễ chịu. Cả hai tiếng đều góp nghĩa nên đây là từ ghép; hai tiếng cùng âm đầu h chỉ là tình cờ.
Hai tiếng ngang hàng, nghĩa chung khái quát hơn từng tiếng, nên đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5).
Lưu ý chính tả: viết “hòa” (dấu trên o) hay “hoà” (dấu trên a) đều được chấp nhận. Về hai cách đặt dấu này, xem bài Hòa bình hay hoà bình?
“Hiền hòa” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Hiền hòa nghĩa là hiền lành, êm đềm, dễ chịu, không gay gắt. Từ này dùng cho tính tình con người (một người hiền hòa) và rất hay dùng cho cảnh vật, thiên nhiên (dòng sông hiền hòa, làng quê hiền hòa).
Về từ loại, “hiền hòa” là tính từ: thêm “rất”, “thật” phía trước vẫn nghe xuôi (rất hiền hòa). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm.
- Cụm từ hay gặp: dòng sông hiền hòa, tính tình hiền hòa, làng quê hiền hòa, nụ cười hiền hòa.
- Gần nghĩa: hiền lành, hiền hậu, êm đềm, ôn hòa.
- Trái nghĩa: hung dữ, dữ dội, gay gắt.
Đặt câu với “hiền hòa”
- Dòng sông quê hiền hòa uốn khúc.
- Bà ngoại em tính tình hiền hòa, ai cũng quý.
- Làng quê hiền hòa bên lũy tre xanh.
- Mùa lũ, con sông hiền hòa bỗng trở nên dữ dội.
- Ánh mắt hiền hòa của thầy làm em bớt lo lắng.
Câu 1, 3 và 4 dùng hiền hòa cho cảnh vật; câu 2 và 5 dùng cho tính tình, ánh mắt của người.
Mẹo phân biệt từ ghép có tiếng “hiền”
| Từ | Tiếng còn lại | Xếp loại |
|---|---|---|
| hiền hòa | “hòa” có nghĩa (êm, không gay gắt) | Từ ghép |
| hiền hậu | “hậu” có nghĩa (tử tế, rộng lượng) | Từ ghép |
| hiền từ | “từ” có nghĩa (thương yêu, Hán Việt) | Từ ghép |
| hớn hở | lặp âm h, không tiếng nào mang nghĩa vui mừng | Từ láy âm đầu |
Hiền hòa và hiền hậu đều là từ ghép có tiếng “hiền”, đều trùng âm h. Khác nhau ở sắc thái: hiền hòa thiên về êm đềm, không gay gắt (hay dùng cho cảnh vật); hiền hậu thiên về tốt bụng, phúc hậu (hay dùng cho người lớn tuổi).
Mẹo 1 – Trùng âm đầu chưa chắc là láy: hiền hòa cùng âm h nhưng “hiền” và “hòa” đều có nghĩa → từ ghép, giống hư hỏng.
Mẹo 2 – Tìm tiếng ấy trong từ khác: “hòa” có mặt trong hòa thuận, ôn hòa với cùng nghĩa êm thuận → nó có nghĩa → từ ghép.
Mẹo 3 – Hai cách đặt dấu đều được: hiền hòa và hiền hoà đều đúng chính tả; trong một bài chỉ nên dùng một kiểu.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Dòng sông hiền hòa uốn khúc.
- Bà có khuôn mặt hiền hậu.
- Cả lớp hớn hở đón ngày khai giảng.
- Anh em trong nhà sống hòa thuận.
- Bà ân cần hỏi han từng đứa cháu.
Xem đáp án
- Từ ghép: “hiền” và “hòa” đều có nghĩa.
- Từ ghép: “hiền” và “hậu” đều có nghĩa.
- Từ láy âm đầu: hai tiếng lặp âm h.
- Từ ghép: “hòa” và “thuận” đều có nghĩa.
- Từ láy âm đầu: trùng âm h giống hiền hòa, nhưng ở đây “han” không góp nghĩa.
Câu hỏi thường gặp
Hiền hòa là từ ghép gì?
Hiền hòa là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): hai tiếng ngang hàng, cùng góp nghĩa.
Vì sao hiền hòa không phải từ láy?
Vì “hiền” và “hòa” đều có nghĩa (“hòa” là êm thuận, như trong hòa thuận). Hai tiếng chỉ tình cờ cùng âm đầu h.
Hiền hòa là từ loại gì?
Hiền hòa là tính từ, chỉ đặc điểm hiền lành, êm đềm. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
Viết “hiền hòa” hay “hiền hoà”?
Cả hai đều được chấp nhận; khác nhau chỉ ở vị trí đặt dấu huyền (trên o hay trên a). Trong một bài viết, nên dùng thống nhất một kiểu.
