“Cả nhà đón đợi ngày Tết” là câu văn quen thuộc khi viết về những ngày cuối năm. Hai tiếng “đón” và “đợi” cùng âm đầu đ, đọc lên giống từ láy, nên nhiều bạn xếp nhầm. Bài này tách từng tiếng để trả lời, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Đón đợi là từ ghép, cụ thể là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “đón” và “đợi” đều có nghĩa. ❌ Không phải từ láy, dù hai tiếng cùng âm đầu đ.
Từ loại: động từ, chỉ hoạt động. VD: Cả nhà đón đợi ngày Tết.
💡 Mẹo nhớ: trùng âm (cùng âm đầu Đ) nhưng “đón” và “đợi” đều có nghĩa, ghép lại thành nghĩa chung → từ ghép đẳng lập.
Vì sao “đón đợi” là từ ghép?
Tách hai tiếng ra và xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Đón | Đợi |
|---|---|---|
| Âm đầu | đ | đ |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: ra gặp người, việc sắp đến (đón khách, đón Tết) | Có: chờ (đợi xe, đợi bạn) |
| Góp nghĩa vào “đón đợi”? | ✅ Có | ✅ Có |
Hai tiếng giống nhau ở âm đầu đ, nhưng cả hai đều có nghĩa riêng: “đón” là ra gặp, tiếp nhận điều sắp đến; “đợi” là chờ. Thử nói riêng từng tiếng: “cả nhà đón Tết”, “cả nhà đợi Tết”, câu nào cũng có nghĩa. Ghép lại, đón đợi là chờ đợi để đón, trông ngóng một điều sắp đến. Cả hai tiếng đều góp nghĩa, nên đây là từ ghép; việc trùng âm đầu chỉ là tình cờ.
Hai tiếng ngang hàng, cùng tạo nên nghĩa chung, nên đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5).
Cần phân biệt với đau đớn: cũng cùng âm đầu đ, nhưng “đớn” đứng riêng không có nghĩa, nên đau đớn là từ láy.
“Đón đợi” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Đón đợi nghĩa là chờ đợi để đón, trông ngóng một người, một sự kiện sắp đến. Từ này thường mang sắc thái vui, háo hức (đón đợi ngày Tết, đón đợi tin vui), hay gặp trong văn viết, báo chí.
Về từ loại, “đón đợi” là động từ, chỉ hoạt động: có thể đặt sau “đang”, “háo hức” (đang đón đợi). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ hoạt động.
- Cụm từ hay gặp: đón đợi ngày Tết, háo hức đón đợi, được đón đợi, đón đợi tin vui, bộ phim được đón đợi.
- Gần nghĩa: chờ đợi, mong đợi, trông ngóng, mong chờ.
- Trái nghĩa: thờ ơ, hờ hững (cách nói).
Đặt câu với “đón đợi”
- Cả nhà đón đợi ngày Tết.
- Lũ trẻ háo hức đón đợi đêm Trung thu.
- Ông bà ngồi ở hiên nhà đón đợi con cháu về thăm.
- Cuốn truyện mới của tác giả ấy được bạn đọc đón đợi từ lâu.
- Cả làng đón đợi tin vui từ đoàn thuyền đánh cá.
Ở cả năm câu, đón đợi đều chỉ việc trông ngóng một điều sắp đến: ngày lễ, người thân, cuốn sách, tin vui.
Mẹo phân biệt từ ghép trùng âm đầu với từ láy
| Từ | Tiếng thứ hai đứng riêng | Xếp loại |
|---|---|---|
| đón đợi | có nghĩa: chờ | Từ ghép đẳng lập |
| đi đứng | có nghĩa: đứng | Từ ghép đẳng lập |
| đau đớn | “đớn” không có nghĩa | Từ láy âm đầu |
| đầy đặn | “đặn” không có nghĩa | Từ láy âm đầu |
Bốn từ đều lặp âm đầu đ. Cách phân biệt là nhìn tiếng thứ hai: “đợi”, “đứng” có nghĩa riêng nên đón đợi, đi đứng là từ ghép; “đớn”, “đặn” không có nghĩa riêng nên đau đớn, đầy đặn là từ láy.
Mẹo 1 – Thấy trùng âm đầu, đừng vội kết luận là từ láy: tách từng tiếng, nếu cả hai đều có nghĩa thì là từ ghép (đón đợi, đi đứng).
Mẹo 2 – Thử nói riêng từng tiếng: “đón Tết”, “đợi Tết” đều có nghĩa → từ ghép.
Mẹo 3 – Hai việc gần nghĩa gộp lại → đẳng lập: đón + đợi, chờ + đợi, mong + đợi.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Cả nhà đón đợi ngày Tết.
- Cậu bé đau đớn vì bị ngã.
- Em ngồi chờ đợi mẹ đi chợ về.
- Gương mặt bà đầy đặn, hiền hậu.
- Bố dạy em cách đi đứng cho lễ phép.
Xem đáp án
- Từ ghép đẳng lập: “đón” và “đợi” đều có nghĩa, dù cùng âm đầu đ.
- Từ láy âm đầu: “đau” có nghĩa, “đớn” chỉ lặp âm đ.
- Từ ghép đẳng lập: “chờ” và “đợi” đều có nghĩa, cùng chỉ việc chờ.
- Từ láy âm đầu: “đầy” có nghĩa, “đặn” chỉ lặp âm đ.
- Từ ghép đẳng lập: “đi” và “đứng” đều có nghĩa, dù cùng âm đầu đ. Câu này dễ nhầm vì trông giống đau đớn, đầy đặn.
Câu hỏi thường gặp
Đón đợi là từ ghép gì?
Đón đợi là từ ghép đẳng lập: hai tiếng ngang hàng, cùng có nghĩa. Lớp 4–5 gọi đây là từ ghép tổng hợp.
Đón đợi có phải từ láy không?
Không. Hai tiếng cùng âm đầu đ, nhưng cả “đón” và “đợi” đều có nghĩa, nên đây là từ ghép.
Đón đợi là từ loại gì?
Đón đợi là động từ, chỉ hoạt động chờ để đón, trông ngóng. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ hoạt động.
Đón đợi và chờ đợi khác nhau thế nào?
Hai từ gần nghĩa, đều là từ ghép. Chờ đợi chỉ việc chờ nói chung, có khi mệt mỏi (chờ đợi lâu). Đón đợi nhấn vào sự háo hức, sẵn sàng đón một điều sắp đến (đón đợi ngày Tết).
