“Thầy cô dạy dỗ chúng em nên người”: “dạy dỗ” là từ ghép hay từ láy? Hai tiếng cùng âm đầu d, nên nhiều bạn xếp ngay vào từ láy. Nhưng tiếng “dỗ” cũng có nghĩa riêng, và chính nghĩa ấy góp vào nghĩa của cả từ. Bài này nêu cả hai cách xếp và cách trả lời khi làm bài, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Nên xếp dạy dỗ là từ ghép (ghép đẳng lập): “dạy” là chỉ bảo, “dỗ” là dỗ dành, vỗ về. Wiktionary giải nghĩa dạy dỗ là giáo dục kết hợp giữa sự chỉ bảo nghiêm khắc và vỗ về, tức là cả hai tiếng đều góp nghĩa.
⚠️ Còn tranh cãi: có tài liệu xếp dạy dỗ là từ láy âm đầu, vì hai tiếng cùng âm d và nhiều người chỉ hiểu dạy dỗ là “dạy”.
Từ loại: động từ, chỉ hoạt động. VD: Thầy cô dạy dỗ chúng em nên người.
💡 Mẹo nhớ: “dạy” (chỉ bảo) và “dỗ” (vỗ về, dỗ dành) đều góp nghĩa → nên xếp từ ghép; có tài liệu xếp láy vì cùng âm đầu D.
Hai cách xếp “dạy dỗ”
Từ ghép là từ có các tiếng gắn với nhau bằng nghĩa; từ láy là từ có các tiếng gắn với nhau bằng âm. Tách dạy dỗ ra:
| Tiêu chí | Dạy | Dỗ |
|---|---|---|
| Âm đầu | d | d |
| Đứng riêng có nghĩa không? | ✅ Có: truyền kiến thức, chỉ bảo | ✅ Có: dùng lời ngọt ngào vỗ về (dỗ em, dỗ dành) |
| Góp nghĩa vào cả từ? | ✅ Có: phần chỉ bảo | ✅ Có: phần vỗ về, khuyên nhủ |
Từ đó có hai cách xếp:
| Cách xếp | Vì sao |
|---|---|
| Từ ghép đẳng lập | Hai tiếng đều có nghĩa, ngang hàng: dạy dỗ là vừa chỉ bảo vừa vỗ về, đúng như Wiktionary giải nghĩa. |
| Từ láy âm đầu | Hai tiếng cùng âm đầu d; nhiều người hiểu nghĩa cả từ chỉ là “dạy”, không thấy phần “dỗ dành”. |
Tài liệu bồi dưỡng Tiếng Việt 4 nâng cao nêu quy tắc: các tiếng có cả quan hệ về nghĩa và quan hệ về âm thì xếp vào từ ghép (như mặt mũi, tươi tốt, mơ mộng). Dạy dỗ hợp với quy tắc này nếu ta thấy được nghĩa của “dỗ” trong từ.
Làm bài ở trường nên trả lời thế nào?
Hãy xếp dạy dỗ là từ ghép (ghép đẳng lập, lớp 4–5 gọi là ghép tổng hợp) và giải thích: “dạy” là chỉ bảo, “dỗ” là vỗ về; dạy dỗ là dạy bảo bằng cả sự nghiêm khắc lẫn lòng yêu thương.
Nếu thầy cô lớp mình dạy dạy dỗ là từ láy thì làm theo, kèm giải thích “hai tiếng cùng âm đầu d”. Với từ còn tranh cãi, giải thích được vì sao quan trọng hơn chọn một đáp án.
“Dạy dỗ” nghĩa là gì?
Dạy dỗ là dạy bảo, giáo dục để người nhỏ biết điều hay lẽ phải, trở thành người tốt. Từ này thường nói về cha mẹ, thầy cô đối với con cái, học trò, và mang sắc thái vừa nghiêm vừa thương.
Về từ loại, dạy dỗ là động từ (Wiktionary ghi động từ). Theo cách chia ở lớp 2–3, đây là từ chỉ hoạt động. Thử: “đang dạy dỗ”, “dạy dỗ con cái” đều nói được.
- Cụm từ hay gặp: dạy dỗ con cái, dạy dỗ học trò, công ơn dạy dỗ, được dạy dỗ chu đáo.
- Gần nghĩa: dạy bảo, giáo dục, nuôi dạy.
Đặt câu với “dạy dỗ”
- Thầy cô dạy dỗ chúng em nên người.
- Bố mẹ dạy dỗ con cái bằng cả tấm lòng.
- Em luôn nhớ công ơn dạy dỗ của cô giáo cũ.
- Nhờ được ông bà dạy dỗ, anh ấy sống rất lễ phép.
- Bà vừa dạy dỗ, vừa vỗ về đứa cháu nhỏ.
Ở cả năm câu, dạy dỗ đều là động từ, chỉ việc dạy bảo người nhỏ tuổi.
Mẹo phân biệt từ láy và từ ghép có tiếng “dạy”
| Từ | Tiếng còn lại | Xếp loại |
|---|---|---|
| dạy dỗ | “dỗ” có nghĩa (dỗ dành, vỗ về) | Từ ghép đẳng lập (có tài liệu xếp láy) |
| dạy bảo | “bảo” có nghĩa (chỉ bảo) | Từ ghép |
| dạy học | “học” có nghĩa | Từ ghép |
| dịu dàng | “dàng” không có nghĩa, lặp âm d | Từ láy âm đầu |
Mẹo: đọc riêng tiếng thứ hai và hỏi nó có góp nghĩa không. “Dỗ”, “bảo”, “học” đều góp nghĩa → từ ghép. “Dàng” trong dịu dàng không có nghĩa → từ láy. Tương tự, “nhủ” trong nhắn nhủ có nghĩa khuyên bảo, nên nhắn nhủ cũng nên xếp ghép.
Mẹo 1 – Tìm nghĩa của “dỗ”: dỗ em, dỗ dành → “dỗ” là vỗ về → dạy dỗ nên xếp từ ghép.
Mẹo 2 – Hai tiếng có nghĩa + trùng âm → vẫn là ghép: dạy dỗ, mặt mũi, tươi tốt.
Mẹo 3 – Còn tranh cãi: có tài liệu xếp láy vì cùng âm đầu d; luôn giải thích kèm đáp án.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Thầy cô dạy dỗ chúng em nên người.
- Ông bà luôn dạy bảo con cháu điều hay.
- Cô giáo nói với chúng em bằng giọng dịu dàng.
- Trước khi đi xa, bố nhắn nhủ em chăm ngoan.
- Mẹ phải dỗ dành mãi em bé mới nín.
Xem đáp án
- Từ ghép đẳng lập (cách xếp nên dùng); có tài liệu xếp láy âm đầu.
- Từ ghép: “dạy” và “bảo” đều có nghĩa.
- Từ láy âm đầu: “dịu” có nghĩa, “dàng” chỉ lặp âm d.
- Từ ghép (cách xếp nên dùng): “nhủ” có nghĩa là khuyên bảo; có tài liệu xếp láy.
- Từ láy âm đầu: “dỗ” có nghĩa, “dành” không mang nghĩa riêng ở đây. Câu này dễ lừa vì “dỗ” cũng có trong dạy dỗ, nhưng trong dỗ dành, tiếng sau chỉ lặp âm d.
Câu hỏi thường gặp
Dạy dỗ là từ láy hay từ ghép?
Còn tranh cãi, nhưng nên xếp từ ghép (ghép đẳng lập): “dạy” là chỉ bảo, “dỗ” là vỗ về. Có tài liệu xếp là từ láy âm đầu vì cùng âm d.
“Dỗ” trong dạy dỗ có nghĩa không?
Có. “Dỗ” là dùng lời ngọt ngào vỗ về, khuyên nhủ (dỗ em, dỗ dành). Vì thế dạy dỗ là dạy bảo kèm sự vỗ về.
Dạy dỗ là từ loại gì?
Dạy dỗ là động từ, chỉ hoạt động dạy bảo, giáo dục. Theo cách chia ở lớp 2–3, đây là từ chỉ hoạt động.
Dạy dỗ là từ ghép gì?
Nếu xếp là từ ghép thì dạy dỗ là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là ghép tổng hợp): hai tiếng ngang hàng, cùng góp nghĩa.
