“Vùng đất này có nhiều chùa chiền cổ kính”: “chùa chiền” là từ láy hay từ ghép? Hai tiếng cùng âm đầu ch, mà “chiền” lại chẳng bao giờ đứng một mình, nên nhiều bạn xếp ngay vào từ láy. Thế nhưng đáp án một bài tập Ngữ văn 7 xếp chùa chiền vào từ ghép. Bài này nêu cả hai cách xếp và cách trả lời khi làm bài, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Làm bài theo đáp án Ngữ văn 7: chùa chiền là từ ghép. Bài tập phần Từ láy (Ngữ văn 7 sách cũ, tập 1) hỏi chùa chiền, no nê, rơi rớt, học hành là láy hay ghép; đáp án xếp cả bốn từ vào từ ghép, vì “chiền” là tiếng cổ cũng chỉ chùa.
⚠️ Còn tranh cãi: có tài liệu, nhất là ở tiểu học, xếp chùa chiền là từ láy âm đầu, vì hai tiếng cùng âm đầu ch và ngày nay “chiền” không đứng riêng.
Từ loại: danh từ, chỉ sự vật (chùa nói chung). VD: Vùng đất này có nhiều chùa chiền cổ kính.
💡 Mẹo nhớ: “chiền” là tiếng cổ chỉ chùa → theo đáp án Ngữ văn 7, chùa chiền là từ ghép; nếu chỉ nhìn âm ch – ch, có tài liệu xếp láy.
Hai cách xếp “chùa chiền”
Từ ghép là từ có các tiếng gắn với nhau bằng nghĩa; từ láy là từ có các tiếng gắn với nhau bằng âm. Chùa chiền có cả hai dấu hiệu:
| Tiêu chí | Chùa | Chiền |
|---|---|---|
| Âm đầu | ch | ch |
| Ngày nay đứng riêng có nghĩa không? | Có: nơi thờ Phật | Không dùng riêng |
| Xưa có nghĩa không? | Có | Có: tiếng cổ, cũng chỉ chùa |
Từ đó có hai cách xếp:
| Cách xếp | Vì sao |
|---|---|
| Từ ghép (đáp án bài tập Ngữ văn 7) | “Chiền” là tiếng cổ cũng có nghĩa là chùa; hai tiếng cùng nghĩa ghép lại thành nghĩa chung, như ghép đẳng lập. |
| Từ láy âm đầu (một số tài liệu tiểu học) | Hai tiếng cùng âm đầu ch; ngày nay chỉ “chùa” mang nghĩa rõ, “chiền” không đứng riêng. |
Cách thứ nhất xét theo nguồn gốc: một tiếng xưa có nghĩa thì vẫn tính là có nghĩa, dù nay ít ai biết. Cách thứ hai xét theo cảm nhận của người nói hôm nay. Vì thế tài liệu này xếp ghép, tài liệu kia xếp láy, và cả hai đều có cách giải thích riêng.
Làm bài ở trường nên trả lời thế nào?
Ở lớp 6–7, hãy trả lời theo đáp án bài tập Ngữ văn 7: chùa chiền là từ ghép, vì “chiền” là tiếng cổ cũng chỉ chùa. Bốn từ trong bài tập ấy (chùa chiền, no nê, rơi rớt, học hành) đều được xếp là từ ghép.
Ở tiểu học, một số tài liệu bồi dưỡng khuyên xếp những từ có một tiếng đã mờ nghĩa mà lặp âm đầu (chim chóc, đất đai, cây cối, máy móc) vào từ láy cho dễ phân biệt, và chấp nhận cả khi các em xếp vào từ ghép. Gặp chùa chiền, hãy nêu cách giải thích đi kèm và làm theo cách thầy cô lớp mình đã dạy.
“Chùa chiền” nghĩa là gì?
Chùa chiền là từ chỉ chung các ngôi chùa, nơi thờ Phật. Từ này mang nghĩa khái quát: không chỉ một ngôi chùa cụ thể mà là chùa nói chung, thường nói về cả một vùng (một vùng nhiều chùa chiền).
Về từ loại, chùa chiền là danh từ. Theo cách chia ở lớp 2–3, đây là từ chỉ sự vật.
- Cụm từ hay gặp: chùa chiền cổ kính, chùa chiền miếu mạo, xây dựng chùa chiền, vùng đất nhiều chùa chiền.
- Gần nghĩa: đền chùa, đình chùa.
Đặt câu với “chùa chiền”
- Vùng đất này có nhiều chùa chiền cổ kính.
- Ngày rằm, chùa chiền đông người đến lễ.
- Chùa chiền ở làng em đều có mái ngói rêu phong.
- Người dân góp công sửa sang chùa chiền trong vùng.
- Đi dọc bờ sông, ta bắt gặp chùa chiền, đình miếu nằm yên bình dưới bóng cây.
Ở cả năm câu, chùa chiền đều chỉ chùa nói chung, không chỉ riêng một ngôi chùa.
Mẹo phân biệt từ láy và từ ghép có tiếng “mờ nghĩa”
| Từ | Tiếng mờ nghĩa | Có lặp âm không? | Cách xếp hay gặp |
|---|---|---|---|
| chùa chiền | “chiền” (tiếng cổ chỉ chùa) | Có (ch – ch) | Từ ghép theo đáp án Ngữ văn 7; có tài liệu xếp láy |
| chợ búa | “búa” (yếu tố cũ) | Không (ch – b) | Từ ghép |
| đền chùa | Không có | Không | Từ ghép |
| chim chóc | “chóc” | Có (ch – ch) | Tiểu học thường xếp láy, xếp ghép cũng chấp nhận |
Mẹo: từ có một tiếng mờ nghĩa mà không lặp âm (chợ búa, xe cộ) thì chắc chắn không phải từ láy. Còn khi có lặp âm (chùa chiền, chim chóc) thì phải xem sách và lớp mình học: đáp án Ngữ văn 7 xếp chùa chiền là ghép.
Mẹo 1 – Tiếng cổ vẫn tính là có nghĩa: “chiền” là tiếng cổ chỉ chùa → đáp án Ngữ văn 7 xếp chùa chiền là từ ghép.
Mẹo 2 – Nhớ cả nhóm bốn từ: chùa chiền, no nê, rơi rớt, học hành → đều là từ ghép theo đáp án ấy.
Mẹo 3 – Gặp từ còn tranh cãi: nêu cách giải thích kèm đáp án, làm theo cách thầy cô lớp mình dạy.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Vùng đất này có nhiều chùa chiền cổ kính.
- Ngày Tết, cả nhà đi lễ đền chùa.
- Mẹ lo chuyện chợ búa, cơm nước.
- Cả nhà ăn một bữa no nê.
- Mặt hồ chiều chiều lại lặng gió.
Xem đáp án
- Từ ghép theo đáp án Ngữ văn 7 (“chiền” là tiếng cổ chỉ chùa); có tài liệu xếp láy âm đầu.
- Từ ghép: “đền” và “chùa” đều có nghĩa.
- Từ ghép: hai tiếng không lặp âm; “búa” là yếu tố cũ đã mờ nghĩa.
- Từ ghép theo đáp án Ngữ văn 7 (cùng bài tập với chùa chiền); có tài liệu xếp láy.
- Từ láy toàn bộ: lặp lại cả tiếng “chiều”. Câu này dễ lừa vì “chiều chiều” cũng bắt đầu bằng ch như chùa chiền, nhưng ở đây cả tiếng được lặp lại nguyên vẹn.
Câu hỏi thường gặp
Chùa chiền là từ láy hay từ ghép?
Còn tranh cãi. Đáp án bài tập Ngữ văn 7 xếp chùa chiền là từ ghép (“chiền” là tiếng cổ chỉ chùa); có tài liệu, nhất là ở tiểu học, xếp là từ láy âm đầu.
“Chiền” trong chùa chiền nghĩa là gì?
“Chiền” là tiếng cổ, cũng có nghĩa là chùa. Ngày nay tiếng này không còn đứng riêng, chỉ gặp trong chùa chiền.
Chùa chiền là từ ghép gì?
Nếu xếp là từ ghép thì chùa chiền là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là ghép tổng hợp): hai tiếng cùng nghĩa, ghép lại chỉ chùa nói chung.
Chùa chiền là từ loại gì?
Chùa chiền là danh từ, chỉ sự vật (chùa nói chung).
