“Lan chăm chỉ ôn bài mỗi tối” là câu văn ai cũng từng viết. Khi làm bài tập, nhiều bạn phân vân “chăm chỉ” là từ ghép hay từ láy, vì tiếng “chỉ” cũng là một từ có nghĩa (sợi chỉ, chỉ tay). Bài này tách từng tiếng để trả lời, giống các bài khác trong mục từ láy.
✅ Chăm chỉ là từ láy, cụ thể là từ láy âm đầu (lớp 7 gọi là láy bộ phận): hai tiếng cùng âm đầu ch, chỉ tiếng “chăm” mang nghĩa. ❌ Không phải từ ghép.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm (phẩm chất). VD: Lan chăm chỉ ôn bài mỗi tối.
💡 Mẹo nhớ: hai tiếng cùng âm đầu CH, “chỉ” không góp nghĩa → từ láy.
Vì sao “chăm chỉ” là từ láy?
Tách hai tiếng ra và xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Chăm | Chỉ |
|---|---|---|
| Âm đầu | ch | ch |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: siêng, để tâm vào việc (chăm học) | Có (sợi chỉ, chỉ tay), nhưng là nghĩa khác hẳn |
| Góp nghĩa vào “chăm chỉ”? | ✅ Có, đây là tiếng gốc | ❌ Không |
Nghĩa của cả từ đến từ tiếng “chăm”, như trong chăm học, chăm làm. Tiếng “chỉ” chỉ lặp âm đầu ch, làm cho sự chăm như đều đặn, bền bỉ hơn; nó không mang nghĩa sợi chỉ hay chỉ tay. Hai tiếng giống âm, chỉ một tiếng góp nghĩa → từ láy âm đầu (cách gọi lớp 4), hay láy bộ phận (cách gọi lớp 7).
Cùng kiểu “tiếng gốc đứng trước, tiếng sau lặp âm đầu ch” với chăm chỉ có chậm chạp, chật chội.
“Chăm chỉ” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Chăm chỉ nghĩa là siêng năng, chịu khó, để tâm làm việc, học tập một cách đều đặn. Đây là từ khen phẩm chất, rất hay dùng cho học sinh, người lao động.
Về từ loại, “chăm chỉ” là tính từ: thêm “rất”, “thật” phía trước vẫn nghe xuôi (rất chăm chỉ). Trong câu, nó hay đứng trước động từ để nói cách làm việc đó (chăm chỉ học tập). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm (phẩm chất).
- Cụm từ hay gặp: chăm chỉ học tập, chăm chỉ làm việc, học sinh chăm chỉ, đức tính chăm chỉ.
- Gần nghĩa: siêng năng, cần cù, cần mẫn, chịu khó.
- Trái nghĩa: lười biếng, biếng nhác, lười nhác.
Đặt câu với “chăm chỉ”
- Lan chăm chỉ ôn bài mỗi tối.
- Nhờ chăm chỉ luyện tập, bạn Nam viết chữ đẹp hơn hẳn.
- Bố mẹ em là những người nông dân chăm chỉ.
- Đàn ong chăm chỉ bay đi tìm mật.
- Cô giáo khen cả lớp chăm chỉ phát biểu xây dựng bài.
Ở cả năm câu, chăm chỉ đều khen sự siêng năng, chịu khó của người hoặc con vật.
Mẹo phân biệt các từ chỉ sự chăm chỉ
| Từ | Cấu tạo | Xếp loại |
|---|---|---|
| chăm chỉ | “chăm” có nghĩa, “chỉ” lặp âm ch | Từ láy âm đầu |
| cần cù | “cần” có nghĩa, “cù” lặp âm c | Từ láy âm đầu (có tài liệu xếp ghép) |
| cần mẫn | “cần” và “mẫn” đều có nghĩa (Hán Việt) | Từ ghép |
| chăm sóc | “chăm” và “sóc” (trông nom) đều có nghĩa | Từ ghép |
Chăm chỉ và chăm sóc cùng có tiếng “chăm” nhưng khác loại: “chỉ” không góp nghĩa nên chăm chỉ là từ láy; “sóc” có nghĩa (trông nom) nên chăm sóc là từ ghép. Cần mẫn cùng nghĩa chăm chỉ nhưng là từ ghép Hán Việt.
Mẹo 1 – Hỏi “góp nghĩa” chứ không hỏi “có nghĩa”: “chỉ” đứng riêng có nghĩa (sợi chỉ) nhưng không góp nghĩa vào “chăm chỉ”, nên từ vẫn là từ láy, giống “khăn” trong khó khăn.
Mẹo 2 – Cùng tiếng gốc, khác cấu tạo: chăm chỉ (láy) khác chăm sóc (ghép), dù đều có tiếng “chăm”.
Mẹo 3 – Gần nghĩa chưa chắc cùng cấu tạo: chăm chỉ (láy) và cần mẫn (ghép) cùng khen sự siêng năng nhưng khác loại.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Lan chăm chỉ ôn bài mỗi tối.
- Mẹ chăm sóc em khi em bị ốm.
- Những chú ong cần mẫn hút mật.
- Chú rùa bò chậm chạp trên cát.
- Mẹ luôn che chở cho con.
Xem đáp án
- Từ láy âm đầu: “chăm” có nghĩa, “chỉ” chỉ lặp âm ch.
- Từ ghép: “chăm” và “sóc” (trông nom) đều có nghĩa.
- Từ ghép: “cần” và “mẫn” đều có nghĩa (Hán Việt).
- Từ láy âm đầu: “chậm” có nghĩa, “chạp” chỉ lặp âm ch.
- Từ ghép: trùng âm đầu ch như chăm chỉ, nhưng “che” và “chở” (bảo vệ) đều có nghĩa.
Câu hỏi thường gặp
Chăm chỉ là từ láy gì?
Chăm chỉ là từ láy âm đầu (lặp âm ch). Theo cách chia ở lớp 7, đây là từ láy bộ phận.
Chăm chỉ là từ loại gì?
Chăm chỉ là tính từ, chỉ phẩm chất siêng năng, chịu khó. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
“Chỉ” trong chăm chỉ có nghĩa không?
Không. “Chỉ” ở đây chỉ lặp âm đầu ch với “chăm”, không mang nghĩa sợi chỉ hay chỉ tay.
Chăm chỉ và chăm sóc khác nhau thế nào?
Chăm chỉ là siêng năng, chịu khó (học sinh chăm chỉ), là tính từ và là từ láy. Chăm sóc là trông nom, lo lắng cho ai (chăm sóc em bé), là động từ và là từ ghép.
