“Mùa xuân, cây cối đâm chồi nảy lộc”: “cây cối” là từ láy hay từ ghép? Đây là một trong những câu hỏi gây tranh luận nhiều nhất khi học về từ láy, từ ghép, vì mỗi tài liệu trả lời một kiểu. Bài này nêu cả hai cách xếp, cách giải thích của từng bên và cách trả lời khi làm bài, giống các bài khác trong mục từ láy.
✅ Ở tiểu học, nên xếp cây cối là từ láy. Một tài liệu bồi dưỡng Tiếng Việt 4 nâng cao khuyên xếp những từ như chim chóc, đất đai, cây cối, máy móc vào từ láy (cùng âm đầu c, “cối” đã mờ nghĩa) cho dễ phân biệt.
⚠️ Còn tranh cãi: xếp cây cối là từ ghép cũng được chấp nhận, vì có ý kiến cho “cối” là yếu tố cũ từng có nghĩa, nay đã mờ.
Từ loại: danh từ, chỉ sự vật (cây nói chung). VD: Mùa xuân, cây cối đâm chồi nảy lộc.
💡 Mẹo nhớ: ở tiểu học, tài liệu bồi dưỡng khuyên xếp từ láy (cùng âm đầu C, “cối” đã mờ nghĩa); xếp từ ghép cũng được chấp nhận.
Hai cách xếp “cây cối”
Từ ghép là từ có các tiếng gắn với nhau bằng nghĩa; từ láy là từ có các tiếng gắn với nhau bằng âm. Tách cây cối ra:
| Tiêu chí | Cây | Cối |
|---|---|---|
| Âm đầu | c | c |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: thực vật có thân, lá | Có (cái cối để xay, giã) nhưng nghĩa khác hẳn |
| Góp nghĩa “cây” vào cả từ? | ✅ Có, đây là tiếng gốc | ❌ Không (nghĩa cũ, nếu có, đã mờ) |
Từ đó có hai cách xếp:
| Cách xếp | Vì sao |
|---|---|
| Từ láy âm đầu | Hai tiếng cùng âm đầu c; ngày nay chỉ “cây” mang nghĩa, “cối” trong cây cối không mang nghĩa nào rõ. |
| Từ ghép | Có ý kiến cho “cối” là yếu tố cũ từng có nghĩa (nay đã mờ), nên xếp ghép, giống chùa chiền. |
Tài liệu bồi dưỡng Tiếng Việt 4 nâng cao nói rõ: xét theo nguồn gốc, những từ như cây cối có thể là từ ghép; nhưng xét ở hiện tại và nhấn mạnh quan hệ âm giữa hai tiếng thì có thể coi là từ láy. Tài liệu ấy khuyên ở tiểu học nên xếp vào từ láy để dễ phân biệt, song các em xếp vào từ ghép cũng được chấp nhận.
Làm bài ở trường nên trả lời thế nào?
Ở tiểu học, hãy xếp cây cối là từ láy (láy âm đầu c), trừ khi thầy cô lớp mình dạy khác. Nếu xếp từ ghép, hãy kèm giải thích: “cối” là yếu tố cũ đã mờ nghĩa.
Ở lớp 6–7, các bạn sẽ gặp một bài tập Ngữ văn 7 xếp chùa chiền, no nê vào từ ghép vì tiếng thứ hai là tiếng cổ. Cây cối thuộc cùng kiểu (một tiếng đã mờ nghĩa, lặp âm đầu), nên ở bậc này cách xếp ghép cũng có cơ sở. Điều quan trọng là giải thích đúng.
“Cây cối” nghĩa là gì?
Cây cối là từ chỉ cây nói chung, không chỉ riêng một cây nào. Từ này mang nghĩa khái quát hơn từ “cây”: “cây cối trong vườn” là tất cả các loại cây trong vườn.
Về từ loại, cây cối là danh từ. Theo cách chia ở lớp 2–3, đây là từ chỉ sự vật.
- Cụm từ hay gặp: cây cối xanh tốt, cây cối um tùm, chăm sóc cây cối, bảo vệ cây cối.
- Gần nghĩa: cây cỏ, cây xanh.
Đặt câu với “cây cối”
- Mùa xuân, cây cối đâm chồi nảy lộc.
- Sau cơn mưa, cây cối trong vườn tươi tốt hẳn lên.
- Cây cối mọc um tùm quanh ngôi nhà cũ.
- Cả lớp cùng nhau chăm sóc cây cối trong sân trường.
- Mùa đông, cây cối trút hết lá.
Ở cả năm câu, cây cối đều chỉ cây nói chung, không chỉ riêng một cây.
Mẹo phân biệt từ láy và từ ghép có tiếng “cây”
| Từ | Tiếng còn lại | Cách xếp |
|---|---|---|
| cây cối | “cối” đã mờ nghĩa, lặp âm c | Tiểu học thường xếp láy; xếp ghép cũng chấp nhận |
| cây cỏ | “cỏ” có nghĩa rõ | Từ ghép đẳng lập (đáp án bài tập Ngữ văn 7) |
| cây xanh | “xanh” có nghĩa rõ | Từ ghép |
| cây ăn quả | “ăn quả” cho biết loại cây | Từ ghép chính phụ |
Cây cối và cây cỏ nghĩa gần nhau, nhưng “cỏ” có nghĩa rõ ràng, nên cây cỏ chắc chắn là từ ghép. Cây cối thì “cối” không mang nghĩa nào trong từ, nên mới có chuyện mỗi tài liệu xếp một kiểu. Những từ cùng kiểu với cây cối: chim chóc, đất đai, máy móc.
Mẹo 1 – Tiểu học xếp láy: cây cối, chim chóc, đất đai, máy móc → cùng âm đầu, một tiếng mờ nghĩa → nên xếp từ láy.
Mẹo 2 – Xếp ghép cũng được: nếu giải thích “cối” là yếu tố cũ đã mờ nghĩa.
Mẹo 3 – Đừng lẫn với cây cỏ: “cỏ” có nghĩa rõ → cây cỏ chắc chắn là từ ghép.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Mùa xuân, cây cối đâm chồi nảy lộc.
- Bãi đất trống mọc đầy cây cỏ.
- Vườn rau nhà bà tươi tốt sau cơn mưa.
- Trên cành, chim chóc hót vang.
- Bà dùng cối xay để xay bột.
Xem đáp án
- Từ láy âm đầu (cách xếp nên dùng ở tiểu học); xếp từ ghép cũng được chấp nhận.
- Từ ghép đẳng lập: “cây” và “cỏ” đều có nghĩa.
- Từ ghép: “tươi” và “tốt” đều có nghĩa, dù cùng âm đầu t.
- Từ láy âm đầu (cùng kiểu với cây cối); xếp từ ghép cũng được chấp nhận.
- Từ ghép chính phụ: “cối” là tiếng chính (cái cối), “xay” cho biết loại cối. Câu này dễ lừa vì “cối” cũng có trong cây cối, nhưng ở đây nó mang nghĩa riêng rõ ràng.
Câu hỏi thường gặp
Cây cối là từ láy hay từ ghép?
Còn tranh cãi. Ở tiểu học, tài liệu bồi dưỡng khuyên xếp cây cối là từ láy (cùng âm đầu c, “cối” đã mờ nghĩa); xếp là từ ghép cũng được chấp nhận.
Cây cối là từ láy gì?
Nếu xếp là từ láy thì cây cối là từ láy âm đầu (lặp âm c); theo cách chia ở lớp 7 là láy bộ phận.
“Cối” trong cây cối có nghĩa không?
Trong cây cối, “cối” không mang nghĩa rõ. Đứng riêng, “cối” là cái cối (cối xay, cối giã), nghĩa khác hẳn. Có ý kiến cho đây là yếu tố cũ từng có nghĩa, nay đã mờ.
Cây cối là từ loại gì?
Cây cối là danh từ, chỉ cây nói chung. Theo cách chia ở lớp 2–3, đây là từ chỉ sự vật.
