“Bị điểm kém, em buồn bực cả ngày” là câu văn quen thuộc khi kể chuyện ở trường. Hai tiếng “buồn” và “bực” cùng âm đầu b, trông rất giống “buồn bã”, mà buồn bã lại là từ láy. Vì vậy đây là từ học sinh xếp nhầm rất nhiều. Bài này tách từng tiếng để trả lời, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Buồn bực là từ ghép, cụ thể là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “buồn” và “bực” đều có nghĩa. ❌ Không phải từ láy, dù hai tiếng cùng âm đầu b.
Từ loại: tính từ, chỉ trạng thái (tâm trạng). VD: Bị điểm kém, em buồn bực cả ngày.
💡 Mẹo nhớ: trùng âm (cùng âm đầu B) nhưng “buồn” và “bực” đều có nghĩa, ghép lại thành nghĩa chung → từ ghép đẳng lập.
Vì sao “buồn bực” là từ ghép?
Tách hai tiếng ra và xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Buồn | Bực |
|---|---|---|
| Âm đầu | b | b |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: không vui (em buồn) | Có: khó chịu, tức (bực mình, bực quá) |
| Góp nghĩa vào “buồn bực”? | ✅ Có | ✅ Có |
Hai tiếng giống nhau ở âm đầu b, nhưng cả hai đều có nghĩa riêng: “buồn” là không vui, “bực” là khó chịu, tức tối. Thử nói riêng từng tiếng: “em buồn quá”, “em bực quá”, câu nào cũng có nghĩa. Ghép lại, buồn bực là vừa buồn vừa bực, khó chịu trong lòng. Cả hai tiếng đều góp nghĩa, nên đây là từ ghép; việc trùng âm đầu chỉ là tình cờ.
Hai tiếng ngang hàng, cùng tạo nên nghĩa chung, nên đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5).
Hãy so với buồn bã: cũng cùng âm đầu b, nhưng “bã” không góp nghĩa “buồn” (không phải bã mía), nên buồn bã là từ láy. Chỉ khác một tiếng mà khác hẳn cấu tạo.
“Buồn bực” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Buồn bực nghĩa là vừa buồn vừa bực, trong lòng bứt rứt, khó chịu, thường vì gặp chuyện không như ý mà không làm gì được. Khác với “buồn” chỉ là không vui, “buồn bực” có thêm sự tức tối, bực dọc.
Về từ loại, “buồn bực” là tính từ, chỉ trạng thái: thêm “rất”, “quá” phía trước vẫn nghe xuôi (rất buồn bực). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm (trạng thái).
- Cụm từ hay gặp: buồn bực trong lòng, buồn bực cả ngày, vẻ mặt buồn bực, thấy buồn bực.
- Gần nghĩa: bực bội, bứt rứt, bực dọc, khó chịu.
- Trái nghĩa: vui vẻ, thoải mái, dễ chịu.
Về chính tả, “bứt rứt” (khó chịu trong người) viết vần ưt ở cả hai tiếng, không viết “bức rức”.
Đặt câu với “buồn bực”
- Bị điểm kém, em buồn bực cả ngày.
- Mưa suốt tuần không được ra sân, lũ trẻ buồn bực ra mặt.
- Bị bạn hiểu lầm, Lan buồn bực mà không biết nói cùng ai.
- Ông buồn bực vì chiếc đài cũ bỗng dưng hỏng.
- Mẹ ân cần hỏi han khiến nỗi buồn bực trong em vơi đi.
Câu 1 đến 4 dùng buồn bực như tính từ; câu 5 dùng như danh từ (nỗi buồn bực).
Mẹo phân biệt buồn bực với các từ dễ nhầm
| Từ | Tiếng thứ hai đứng riêng | Xếp loại |
|---|---|---|
| buồn bực | có nghĩa: bực mình | Từ ghép đẳng lập |
| buồn bã | “bã” không góp nghĩa “buồn” | Từ láy âm đầu |
| bực bội | “bội” không góp nghĩa “bực” | Từ láy âm đầu |
| bực tức | “tức” có nghĩa: giận | Từ ghép đẳng lập |
Đây là bốn từ rất dễ lẫn. Buồn bực và buồn bã cùng lặp âm b; bực bội và bực tức cùng có tiếng “bực”. Cách phân biệt là thử tiếng thứ hai: có nghĩa riêng góp vào từ (bực, tức) → từ ghép; chỉ lặp âm (bã, bội) → từ láy.
Mẹo 1 – Thử nói riêng tiếng sau: “bực quá” có nghĩa → buồn bực là từ ghép; “bã” không mang nghĩa buồn → buồn bã là từ láy.
Mẹo 2 – Trùng âm đầu chưa chắc là từ láy: buồn bực (ghép) và buồn bã (láy) cùng lặp âm b nhưng khác loại.
Mẹo 3 – Buồn bực = buồn + bực: vừa buồn vừa bực mình, nên hai tiếng đều góp nghĩa.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Bị điểm kém, em buồn bực cả ngày.
- Cậu bé buồn bã ngồi một mình.
- Trời nóng làm ai cũng thấy bực bội.
- Mất đồ chơi, bé ngồi buồn thiu.
- Bị chen ngang, chú bực tức ra mặt.
Xem đáp án
- Từ ghép đẳng lập: “buồn” và “bực” đều có nghĩa, dù cùng âm đầu b.
- Từ láy âm đầu: “buồn” có nghĩa, “bã” chỉ lặp âm b.
- Từ láy âm đầu: “bực” có nghĩa, “bội” chỉ lặp âm b.
- Từ ghép chính phụ: “buồn” là tiếng chính, “thiu” làm rõ kiểu buồn.
- Từ ghép đẳng lập: “bực” và “tức” đều có nghĩa, dù cùng vần ưc. Câu này dễ nhầm vì hai tiếng cùng vần như một từ láy vần.
Câu hỏi thường gặp
Buồn bực là từ ghép gì?
Buồn bực là từ ghép đẳng lập: hai tiếng ngang hàng, cùng có nghĩa. Lớp 4–5 gọi đây là từ ghép tổng hợp.
Buồn bực có phải từ láy không?
Không. Hai tiếng cùng âm đầu b, nhưng cả “buồn” và “bực” đều có nghĩa, nên đây là từ ghép.
Buồn bực là từ loại gì?
Buồn bực là tính từ, chỉ trạng thái vừa buồn vừa bực. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm (trạng thái).
Buồn bực và buồn bã khác nhau thế nào?
Buồn bực là từ ghép, vừa buồn vừa bực mình, khó chịu. Buồn bã là từ láy, chỉ có nỗi buồn, lộ rõ ra ngoài.
