“Em vội vàng chạy ra cổng trường”: “vội vàng” là từ chỉ hoạt động hay từ chỉ đặc điểm? Vì luôn đi cùng một việc làm (vội vàng chạy, vội vàng đi), từ này hay bị xếp nhầm vào từ chỉ hoạt động; lại dễ lẫn với “vội vã”. Bài này giải thích rõ, giống các bài khác trong mục từ loại.
✅ Vội vàng là từ chỉ đặc điểm, tức là tính từ (Wiktionary ghi là tính từ): nó cho biết hoạt động diễn ra như thế nào (gấp gáp, hấp tấp vì sợ không kịp). ❌ Không phải từ chỉ hoạt động; hoạt động là “chạy”, “đi”.
Cấu tạo: vội vàng là từ láy âm đầu: hai tiếng cùng âm đầu v. VD: Em vội vàng chạy ra cổng trường.
💡 Mẹo nhớ: “vội vàng đi học” – đi học thế nào? → vội vàng là tính từ; “đi học” mới là hoạt động.
Vì sao “vội vàng” là tính từ?
Tính từ là từ chỉ đặc điểm, tính chất, trạng thái; khi đứng cạnh động từ, nó cho biết hoạt động diễn ra thế nào. Thử với vội vàng:
| Phép thử | Ví dụ | Kết quả |
|---|---|---|
| Đứng trước động từ, cho biết làm việc ấy thế nào | vội vàng đi học, vội vàng chạy | ✅ Bổ sung cho hoạt động → tính từ |
| Thêm “rất”, “quá” | rất vội vàng, vội vàng quá | ✅ Nghe xuôi → dấu hiệu của tính từ |
| Đứng sau danh từ | bước chân vội vàng, quyết định vội vàng | ✅ Chỉ đặc điểm → tính từ |
| Hỏi “làm gì?” | Em làm gì? – chạy (ra cổng trường) | ✅ Từ chỉ hoạt động là “chạy”, không phải “vội vàng” |
Trong “em vội vàng chạy ra cổng trường”, hoạt động là “chạy”; vội vàng cho biết em chạy thế nào (gấp gáp, vì sợ muộn). Vội vàng còn đi được với “rất” và đứng được sau danh từ (quyết định vội vàng). Vì vậy vội vàng là tính từ, đúng như Wiktionary ghi.
“Vội vàng” nghĩa là gì? Là từ chỉ gì?
Vội vàng là gấp gáp, hấp tấp, làm nhanh hơn bình thường vì sợ không kịp; có khi vì nôn nóng mà thiếu cẩn thận (vội vàng đi làm, ăn vội vàng, quyết định vội vàng).
Theo cách chia ở lớp 2–3, vội vàng là từ chỉ đặc điểm (của hoạt động, cách làm).
Về cấu tạo, vội vàng là từ láy âm đầu (lớp 7 gọi là láy bộ phận): hai tiếng cùng âm đầu v, khác vần (ôi – ang). Tiếng “vội” mang nghĩa chính; “vàng” lặp âm đầu v, không phải màu vàng.
- Cụm từ hay gặp: vội vàng đi học, ăn vội vàng, quyết định vội vàng, bước chân vội vàng.
- Gần nghĩa: vội vã, hấp tấp, hối hả, gấp gáp.
- Trái nghĩa: thong thả, chậm rãi, từ tốn.
Vội vàng và vội vã rất gần nhau, đều là tính từ, đều láy âm đầu v. Vội vàng hay dùng khi nói làm nhanh mà có phần thiếu cẩn thận (quyết định vội vàng); vội vã nhấn vào sự gấp gáp của bước chân, dáng vẻ (bước chân vội vã).
Đặt câu với “vội vàng”
- Em vội vàng chạy ra cổng trường.
- Sắp muộn giờ, bố ăn vội vàng rồi đi làm.
- Đừng quyết định vội vàng khi chưa suy nghĩ cẩn thận.
- Nghe tiếng mưa, mẹ vội vàng chạy ra cất quần áo.
- Vì làm bài vội vàng, bạn Nam viết sai mấy chữ.
Ở cả năm câu, vội vàng đều cho biết hoạt động diễn ra gấp gáp, nhanh hơn bình thường.
Mẹo nhận biết danh từ, động từ, tính từ
So vội vàng với các từ gần nghĩa, trái nghĩa và các từ hay đi cùng nó:
| Từ | Phép thử | Từ loại |
|---|---|---|
| vội vàng | vội vàng chạy ✅, rất vội vàng ✅ | Tính từ (chỉ đặc điểm) |
| vội vã | bước chân vội vã ✅ | Tính từ (chỉ đặc điểm) |
| thong thả | đi thong thả ✅ | Tính từ (trái nghĩa) |
| chạy | em đang chạy ✅ | Động từ (chỉ hoạt động) |
Từ đứng ngay cạnh động từ để cho biết hoạt động ấy nhanh, chậm, gấp hay thong thả thường là tính từ: chạy vội vàng, đi thong thả. Mẹo: hỏi “làm gì?” → động từ; hỏi “làm thế nào?” → tính từ.
Mẹo 1 – Tách hoạt động ra: “vội vàng chạy” – chạy là động từ, vội vàng là tính từ.
Mẹo 2 – Thử “rất”: rất vội vàng nghe xuôi → tính từ.
Mẹo 3 – “Vàng” chỉ lặp âm đầu v: không phải màu vàng → từ láy âm đầu.
Bài tập: Từ in đậm là từ chỉ hoạt động hay đặc điểm?
- Em vội vàng chạy ra cổng trường.
- Mẹ cất quần áo khi trời sắp mưa.
- Ông cụ đi thong thả quanh hồ.
- Bước chân vội vã vang lên ngoài ngõ.
- Vì làm bài vội vàng, bạn Nam viết sai mấy chữ.
Xem đáp án
- Đặc điểm (tính từ): cho biết em chạy thế nào.
- Hoạt động (động từ): cho biết mẹ làm gì.
- Đặc điểm (tính từ): cho biết ông cụ đi thế nào.
- Đặc điểm (tính từ): cho biết bước chân thế nào.
- Đặc điểm (tính từ): đứng sau động từ “làm bài”, cho biết làm bài thế nào. Câu này dễ nhầm vì vội vàng đứng sau động từ chứ không đứng trước như câu 1.
Câu hỏi thường gặp
Vội vàng là từ chỉ hoạt động hay đặc điểm?
Vội vàng là từ chỉ đặc điểm: nó cho biết hoạt động diễn ra thế nào (gấp gáp), không phải bản thân hoạt động.
Vội vàng là từ loại gì?
Vội vàng là tính từ (Wiktionary ghi là tính từ): rất vội vàng, quyết định vội vàng.
Vội vàng là từ láy hay từ ghép?
Vội vàng là từ láy âm đầu: hai tiếng cùng âm đầu v, chỉ “vội” mang nghĩa. Theo cách chia ở lớp 7, đây là từ láy bộ phận.
Vội vàng và vội vã khác nhau thế nào?
Cả hai là tính từ, láy âm đầu v. Vội vàng hay kèm ý thiếu cẩn thận (quyết định vội vàng); vội vã nhấn vào sự gấp gáp của bước chân, dáng vẻ.
