“Bố mẹ làm việc vất vả để nuôi con”: “vất vả” là từ chỉ hoạt động hay từ chỉ đặc điểm? Vì luôn gắn với chuyện làm lụng, nhiều bạn xếp nó vào từ chỉ hoạt động. Bài này giải thích vì sao vất vả là từ chỉ đặc điểm, kèm cả cách viết đúng dấu, giống các bài khác trong mục từ loại.
✅ Vất vả là từ chỉ đặc điểm, tức là tính từ (Wiktionary ghi là tính từ): nó cho biết công việc, cuộc sống như thế nào (mệt nhọc, khó nhọc). ❌ Không phải từ chỉ hoạt động; hoạt động là “làm việc”, “cày cấy”.
Cấu tạo: vất vả là từ láy âm đầu: hai tiếng cùng âm đầu v. Viết “vả” dấu hỏi. VD: Bố mẹ làm việc vất vả để nuôi con.
💡 Mẹo nhớ: “làm việc vất vả” – làm việc thế nào? → vất vả là tính từ; “làm việc” mới là hoạt động.
Vì sao “vất vả” là tính từ?
Tính từ là từ chỉ đặc điểm, tính chất, trạng thái; khi đứng sau động từ, nó cho biết hoạt động ấy diễn ra thế nào. Thử với vất vả:
| Phép thử | Ví dụ | Kết quả |
|---|---|---|
| Đứng sau danh từ, cho biết danh từ ấy thế nào | công việc vất vả, cuộc sống vất vả | ✅ Chỉ đặc điểm → tính từ |
| Thêm “rất”, “quá” | rất vất vả, vất vả quá | ✅ Nghe xuôi → dấu hiệu của tính từ |
| Đứng sau động từ, cho biết làm việc ấy ra sao | làm việc vất vả, đi lại vất vả | ✅ Bổ sung cho hoạt động → tính từ |
| Hỏi “làm gì?” | Bố làm gì? – làm việc (không phải “vất vả”) | ✅ Từ chỉ hoạt động là “làm việc” |
Vất vả trả lời câu hỏi “thế nào?” (công việc thế nào? – vất vả; bố làm việc thế nào? – vất vả), đi được với “rất”, “quá”. Vì vậy vất vả là tính từ, từ chỉ đặc điểm. Điều dễ gây nhầm là vất vả luôn gắn với việc làm; nhưng bản thân nó không chỉ việc làm, mà chỉ cái mệt nhọc của việc ấy.
Trong câu “những vất vả của mẹ”, vất vả đứng sau “những” và gọi tên những nỗi khó nhọc, nên lúc này được dùng như danh từ. Cách dùng này ít gặp hơn.
“Vất vả” nghĩa là gì? Là từ chỉ gì?
Vất vả là mệt nhọc, khó nhọc vì phải bỏ ra nhiều sức lực hoặc tâm trí vào một việc gì (công việc vất vả, cuộc sống vất vả, vất vả kiếm sống).
Theo cách chia ở lớp 2–3, vất vả là từ chỉ đặc điểm (của công việc, cuộc sống, hoặc trạng thái của người làm).
Về cấu tạo, vất vả là từ láy âm đầu (lớp 7 gọi là láy bộ phận): hai tiếng cùng âm đầu v, khác vần (ât – a). Tách riêng, không tiếng nào mang trọn nghĩa “mệt nhọc, khó nhọc”; nghĩa ấy chỉ có khi hai tiếng đi liền nhau.
- Cụm từ hay gặp: làm việc vất vả, cuộc sống vất vả, vất vả quanh năm, đỡ vất vả, những vất vả.
- Gần nghĩa: cực nhọc, khó nhọc, nhọc nhằn, gian khổ.
- Trái nghĩa: nhàn nhã, thảnh thơi, sung sướng.
Về chính tả, “vả” viết dấu hỏi. Nếu còn phân vân, xem thêm bài Vất vả hay vất vã? Đừng nhầm với vật vã (lăn lộn vì đau đớn), là một từ khác.
Đặt câu với “vất vả”
- Bố mẹ làm việc vất vả để nuôi con.
- Công việc của bác nông dân rất vất vả.
- Mẹ vất vả quanh năm mà không than phiền.
- Con đường đến trường ngày mưa thật vất vả.
- Em thương những vất vả của bà khi nuôi đàn cháu.
Câu 1 đến 4 dùng vất vả như tính từ (công việc, cuộc sống thế nào?); câu 5 có “những” đứng trước nên vất vả được dùng như danh từ.
Mẹo nhận biết danh từ, động từ, tính từ
So vất vả với các từ hay đi cùng nó khi kể về cha mẹ, người lao động:
| Từ | Phép thử | Từ loại |
|---|---|---|
| vất vả | công việc rất vất vả ✅ | Tính từ (chỉ đặc điểm) |
| nhọc nhằn | cuộc sống nhọc nhằn ✅ | Tính từ (chỉ đặc điểm) |
| làm việc | bố đang làm việc ✅ | Động từ (chỉ hoạt động) |
| công việc | những công việc ✅ | Danh từ (chỉ sự vật) |
Trong câu “Bố làm công việc vất vả”, có đủ ba loại: công việc (sự vật), làm (hoạt động), vất vả (đặc điểm). Mẹo: hỏi “cái gì?” → danh từ; hỏi “làm gì?” → động từ; hỏi “thế nào?” → tính từ.
Mẹo 1 – Hỏi “thế nào?”: công việc thế nào? – vất vả → từ chỉ đặc điểm.
Mẹo 2 – Tách hoạt động ra: “làm việc vất vả” – làm việc là động từ, vất vả là tính từ.
Mẹo 3 – Nhớ chính tả: vất vả (dấu hỏi) khác vật vã (dấu ngã, nghĩa là lăn lộn vì đau).
Bài tập: Từ in đậm là từ chỉ sự vật, hoạt động hay đặc điểm?
- Công việc của bác nông dân rất vất vả.
- Mẹ làm việc từ sáng sớm.
- Cuộc sống ở vùng cao còn nhọc nhằn.
- Bố luôn hoàn thành tốt công việc của mình.
- Bố mẹ làm việc vất vả để nuôi con.
Xem đáp án
- Đặc điểm (tính từ): cho biết công việc thế nào.
- Hoạt động (động từ): cho biết mẹ làm gì.
- Đặc điểm (tính từ): cho biết cuộc sống thế nào.
- Sự vật (danh từ): gọi tên việc làm, nói được “những công việc”.
- Đặc điểm (tính từ): cho biết bố mẹ làm việc thế nào. Câu này dễ nhầm vì vất vả đứng ngay sau động từ “làm việc”.
Câu hỏi thường gặp
Vất vả là từ chỉ hoạt động hay đặc điểm?
Vất vả là từ chỉ đặc điểm: nó cho biết công việc, cuộc sống thế nào (mệt nhọc), không cho biết ai làm gì.
Vất vả là từ loại gì?
Vất vả là tính từ (Wiktionary ghi là tính từ): nói được “rất vất vả”, “vất vả quá”.
Vất vả là từ láy hay từ ghép?
Vất vả là từ láy âm đầu: hai tiếng cùng âm đầu v. Theo cách chia ở lớp 7, đây là từ láy bộ phận.
Vất vả hay vất vã?
Viết đúng là vất vả (dấu hỏi). “Vất vã” là viết sai; còn “vật vã” là một từ khác, nghĩa là lăn lộn vì đau đớn.
