“Mặt trời lấp ló sau rặng núi”: “lấp ló” thuộc từ loại nào? Từ này gợi một hình ảnh đẹp (lúc ẩn lúc hiện), nên nhiều bạn xếp nó vào tính từ, từ chỉ đặc điểm. Bài này giải thích vì sao lấp ló là động từ, giống các bài khác trong mục từ loại.
✅ Lấp ló là động từ, chỉ hoạt động của sự vật (ló ra rồi khuất đi, khi ẩn khi hiện). Wiktionary tiếng Việt cũng ghi là động từ.
Lớp 2–3: lấp ló là từ chỉ hoạt động (của mặt trời, của người, vật hiện ra một phần). Cấu tạo: từ láy âm đầu (l – l). VD: Mặt trời lấp ló sau rặng núi.
💡 Mẹo nhớ: nói được “mặt trời đang lấp ló”, “lấp ló sau rặng tre” → động từ chỉ hoạt động.
Vì sao “lấp ló” là động từ?
Động từ là từ chỉ hoạt động, trạng thái của người, vật. Thử với lấp ló:
| Phép thử | Ví dụ | Kết quả |
|---|---|---|
| Thêm “đang”, “đã” phía trước | mặt trời đang lấp ló | ✅ Nghe xuôi → dấu hiệu của động từ |
| Theo sau là nơi chốn | lấp ló sau rặng tre, lấp ló sau cánh cửa | ✅ Có nơi chốn đi kèm như “ló ra sau rặng tre” → động từ |
| Đứng một mình sau sự vật | Mặt trời lấp ló. | ✅ Tự chỉ việc ló ra, khuất đi → động từ |
| Thêm “những” phía trước | những lấp ló | ❌ Không nói được → không phải danh từ |
Lấp ló tự nó đã chỉ một việc: ló ra rồi khuất đi, lặp đi lặp lại. Nó đi được với “đang”, “đã”, có nơi chốn theo sau (lấp ló sau rặng tre), giống động từ “ló”, “hiện ra”. Vì vậy lấp ló là động từ, đúng như Wiktionary ghi.
Điều dễ gây nhầm là lấp ló gợi một hình ảnh rất rõ (nên còn được gọi là từ tượng hình). Nhưng “tượng hình” là cách gọi theo nghĩa (gợi hình ảnh), còn “động từ” là cách gọi theo từ loại; một từ có thể vừa là từ tượng hình, vừa là động từ.
“Lấp ló” nghĩa là gì? Là từ chỉ gì?
Lấp ló là ló ra rồi khuất đi, khi ẩn khi hiện, chỉ để lộ ra một phần (mặt trời lấp ló sau núi, cô bé lấp ló sau cánh cửa, búp sen lấp ló giữa lá).
Theo cách chia ở lớp 2–3, lấp ló là từ chỉ hoạt động. Theo cách chia tượng thanh – tượng hình, đây là từ tượng hình.
Về cấu tạo, lấp ló là từ láy âm đầu (lớp 7 gọi là láy bộ phận): hai tiếng cùng âm đầu l, khác vần (âp – o). Tiếng “ló” (ló ra, ló đầu) mang nghĩa chính và đứng sau; “lấp” lặp âm đầu l, cũng gợi nét “che lấp”.
- Cụm từ hay gặp: mặt trời lấp ló, lấp ló sau rặng tre, lấp ló sau cánh cửa, lấp ló giữa lá.
- Gần nghĩa: thấp thoáng, ẩn hiện, ló ra.
- Trái nghĩa: hiện rõ, lộ ra hoàn toàn.
Đặt câu với “lấp ló”
- Mặt trời lấp ló sau rặng núi.
- Cô bé lấp ló sau cánh cửa, ngại không dám vào.
- Những búp sen hồng lấp ló giữa đầm lá xanh.
- Mái nhà lấp ló sau rặng tre đầu làng.
- Vầng trăng lấp ló sau đám mây.
Ở cả năm câu, lấp ló đều chỉ việc sự vật ló ra một phần, khi ẩn khi hiện.
Mẹo nhận biết danh từ, động từ, tính từ
So lấp ló với các từ gần nghĩa và các từ có cùng âm đầu l:
| Từ | Phép thử | Từ loại |
|---|---|---|
| lấp ló | mặt trời đang lấp ló ✅ | Động từ (chỉ hoạt động) |
| thấp thoáng | mái nhà thấp thoáng sau rặng tre ✅ | Động từ (chỉ hoạt động) |
| lấp lánh | sao lấp lánh ✅, rất lấp lánh ✅ | Tính từ (chỉ đặc điểm ánh sáng) |
| mặt trời | những mặt trời ✅ | Danh từ (chỉ sự vật) |
Lấp ló và lấp lánh cùng có tiếng “lấp”, cùng gợi hình ảnh, nhưng khác từ loại: lấp ló chỉ việc ló ra, khuất đi (động từ); lấp lánh cho biết ánh sáng thế nào (tính từ). Mẹo: hỏi “làm gì?” → động từ; hỏi “thế nào?” → tính từ.
Mẹo 1 – Thử “đang”: mặt trời đang lấp ló nghe xuôi → động từ.
Mẹo 2 – Tượng hình vẫn có thể là động từ: lấp ló gợi hình ảnh nhưng chỉ hoạt động ló ra, khuất đi.
Mẹo 3 – Tiếng gốc đứng sau: “ló” mang nghĩa, “lấp” lặp âm đầu l → từ láy âm đầu.
Bài tập: Từ in đậm là danh từ, động từ hay tính từ?
- Mặt trời lấp ló sau rặng núi.
- Những vì sao lấp lánh trên trời.
- Mái nhà thấp thoáng sau rặng tre đầu làng.
- Bé vẽ một ông mặt trời thật to.
- Cô bé đứng lấp ló sau cánh cửa, ngại không dám vào.
Xem đáp án
- Động từ: chỉ hoạt động ló ra, khuất đi của mặt trời.
- Tính từ: cho biết những vì sao sáng thế nào.
- Động từ: chỉ việc mái nhà lúc ẩn lúc hiện.
- Danh từ: gọi tên sự vật, đứng sau “một”.
- Động từ: chỉ việc cô bé ló ra một phần rồi lại nấp đi. Câu này dễ nhầm vì có “đứng” phía trước, làm ta tưởng lấp ló chỉ cách đứng.
Câu hỏi thường gặp
Lấp ló là từ loại gì?
Lấp ló là động từ (Wiktionary ghi là động từ): chỉ hoạt động ló ra rồi khuất đi, khi ẩn khi hiện.
Lấp ló là từ chỉ gì?
Lấp ló là từ chỉ hoạt động theo cách chia ở lớp 2–3.
Lấp ló là từ láy gì?
Lấp ló là từ láy âm đầu: hai tiếng cùng âm đầu l, tiếng gốc là “ló”. Theo cách chia ở lớp 7, đây là từ láy bộ phận.
Lấp ló và thấp thoáng khác nhau thế nào?
Cả hai là động từ, gần nghĩa. Lấp ló nhấn vào việc ló ra một phần (thường thấy rõ hơn, gần hơn); thấp thoáng nhấn vào việc lúc ẩn lúc hiện, thường ở xa, thấy không rõ.
