“Bà héo hon vì nhớ con” là câu văn chạm đến lòng người đọc, hay gặp trong truyện và bài văn kể chuyện. Khi làm bài tập, nhiều bạn phân vân “héo hon” là từ láy hay từ ghép, nhất là khi đặt nó cạnh khô héo, héo úa. Bài này tách từng tiếng để trả lời, giống các bài khác trong mục từ láy.
✅ Héo hon là từ láy, cụ thể là từ láy âm đầu (lớp 7 gọi là láy bộ phận): hai tiếng cùng âm đầu h, chỉ tiếng “héo” mang nghĩa. ❌ Không phải từ ghép.
Từ loại: tính từ, chỉ trạng thái. VD: Bà héo hon vì nhớ con.
💡 Mẹo nhớ: hai tiếng cùng âm đầu H, “hon” không góp nghĩa → từ láy.
Vì sao “héo hon” là từ láy?
Tách hai tiếng ra và xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Héo | Hon |
|---|---|---|
| Âm đầu | h | h |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: (cây, hoa) mất nước, rũ xuống (hoa héo) | Không |
| Góp nghĩa vào “héo hon”? | ✅ Có, đây là tiếng gốc | ❌ Không |
Nghĩa của cả từ đến từ tiếng “héo”: cây hoa mất nước thì héo, rũ xuống. Tiếng “hon” đứng riêng không có nghĩa; nó chỉ lặp âm đầu h, làm cho cái héo nghe dai dẳng, buồn hơn. Hai tiếng giống âm, chỉ một tiếng góp nghĩa → từ láy âm đầu (cách gọi lớp 4), hay láy bộ phận (cách gọi lớp 7).
Từ “héo” của cây cối được chuyển sang nói về người: người héo hon là người buồn rầu, gầy mòn đi như cây thiếu nước. Đây là cách nói rất giàu hình ảnh của tiếng Việt. Cùng kiểu láy âm đầu, chỉ tiếng đầu mang nghĩa, với héo hon có buồn bã (b), gầy gò (g).
“Héo hon” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Héo hon có hai cách dùng. Nói về cây cối: héo, khô dần, mất vẻ tươi (cây cỏ héo hon vì nắng hạn). Nói về người: buồn rầu, gầy mòn, mất dần sức sống, thường vì nhớ thương hay lo lắng kéo dài (lòng héo hon, gương mặt héo hon). Người héo hon thường trông xanh xao, gầy hẳn đi.
Về từ loại, “héo hon” là tính từ, chỉ trạng thái: thêm “rất”, “cả” phía trước vẫn nghe xuôi (héo hon cả người). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm (trạng thái).
- Cụm từ hay gặp: héo hon vì nhớ, lòng héo hon, gương mặt héo hon, héo hon mòn mỏi, cây cỏ héo hon.
- Gần nghĩa: héo mòn, rầu rĩ, mòn mỏi, hốc hác.
- Trái nghĩa: tươi tắn, rạng rỡ, hớn hở.
Đặt câu với “héo hon”
- Bà héo hon vì nhớ con.
- Mấy ngày con ốm, gương mặt mẹ héo hon hẳn đi.
- Nắng hạn kéo dài, cây cỏ ven đường héo hon.
- Chờ mãi không thấy tin nhà, lòng anh lính trẻ héo hon.
- Được gặp lại cháu, nụ cười đã trở lại trên gương mặt héo hon của ông.
Câu 1, 2, 4 và 5 nói về người buồn rầu, gầy mòn; câu 3 nói về cây cỏ khô héo.
Mẹo phân biệt các từ có tiếng “héo”
| Từ | Tiếng còn lại | Xếp loại |
|---|---|---|
| héo hon | “hon” chỉ lặp âm đầu h | Từ láy âm đầu |
| khô héo | “khô” có nghĩa, ngang hàng với “héo” | Từ ghép đẳng lập |
| héo úa | “úa” có nghĩa (lá vàng úa) | Từ ghép đẳng lập |
| héo mòn | “mòn” có nghĩa (hao mòn dần) | Từ ghép |
Bốn từ đều có tiếng “héo”, nhưng chỉ héo hon có tiếng còn lại không mang nghĩa, nên là từ láy. Khô héo, héo úa, héo mòn ghép “héo” với một tiếng có nghĩa riêng nên là từ ghép.
Mẹo 1 – Thử nói riêng tiếng sau: “lá úa”, “đất khô” có nghĩa → héo úa, khô héo là từ ghép; “hon” không có nghĩa → héo hon là từ láy.
Mẹo 2 – Tìm tiếng gốc: “héo” mang nghĩa chính, “hon” chỉ lặp âm h.
Mẹo 3 – Từ cây cối chuyển sang người: héo hon nói về người là buồn rầu, gầy mòn, như cây thiếu nước.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Bà héo hon vì nhớ con.
- Nắng hạn làm cây cỏ khô héo.
- Cuối thu, lá cây héo úa rụng đầy sân.
- Ốm lâu ngày, bé gầy gò hẳn đi.
- Nhớ nhà, chú bé ngồi rầu rĩ một mình.
Xem đáp án
- Từ láy âm đầu: “héo” có nghĩa, “hon” chỉ lặp âm h.
- Từ ghép đẳng lập: “khô” và “héo” đều có nghĩa.
- Từ ghép đẳng lập: “héo” và “úa” đều có nghĩa.
- Từ láy âm đầu: “gầy” có nghĩa, “gò” chỉ lặp âm g.
- Từ láy âm đầu: “rầu” có nghĩa, “rĩ” chỉ lặp âm r. Câu này dễ nhầm vì “rầu rĩ” gần nghĩa với “buồn rầu” (từ ghép).
Câu hỏi thường gặp
Héo hon là từ láy gì?
Héo hon là từ láy âm đầu (lặp âm h). Theo cách chia ở lớp 7, đây là từ láy bộ phận.
Héo hon là từ loại gì?
Héo hon là tính từ, chỉ trạng thái héo khô (cây cối) hoặc buồn rầu, gầy mòn (con người). Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
Héo hon và khô héo khác nhau thế nào?
Héo hon là từ láy, hay dùng cho người buồn rầu, gầy mòn. Khô héo là từ ghép, hay dùng cho cây cỏ mất nước (cây khô héo).
“Hon” trong héo hon có nghĩa không?
Không. “Hon” đứng riêng không có nghĩa; nó chỉ lặp âm đầu h với “héo” để tạo thành từ láy.
