Dập dềnh là từ loại gì?

“Con thuyền dập dềnh trên sông”: “dập dềnh” thuộc từ loại nào? Từ này gợi hình ảnh vật nổi trên mặt nước, nên nhiều bạn xếp nó vào tính từ, từ chỉ đặc điểm. Bài này giải thích vì sao dập dềnh là động từ, kèm cả cấu tạo, giống các bài khác trong mục từ loại.

Vì sao “dập dềnh” là động từ?

Động từ là từ chỉ hoạt động, chuyển động, trạng thái của người, vật. Thử với dập dềnh:

Phép thử	Ví dụ	Kết quả
Thêm “đang” phía trước	con thuyền đang dập dềnh	✅ Nghe xuôi → dấu hiệu của động từ
Theo sau là nơi chốn	dập dềnh trên sóng, dập dềnh giữa dòng	✅ Có nơi chốn đi kèm → động từ
Đứng một mình sau sự vật	Chiếc phao dập dềnh.	✅ Tự chỉ chuyển động → động từ
Thêm “những” phía trước	những dập dềnh	❌ Không nói được → không phải danh từ

Dập dềnh tự nó đã chỉ một chuyển động: nhô lên, hạ xuống nhịp nhàng theo sóng. Nó đi được với “đang”, có nơi chốn theo sau (dập dềnh trên sóng). Vì vậy dập dềnh là động từ, đúng như Wiktionary ghi.

Cũng như lấp ló, dập dềnh gợi hình ảnh rõ nên còn được gọi là từ tượng hình. “Tượng hình” là cách gọi theo nghĩa, còn “động từ” là cách gọi theo từ loại; một từ có thể là cả hai.

“Dập dềnh” nghĩa là gì? Là từ chỉ gì?

Dập dềnh là chuyển động lên xuống nhịp nhàng, thường nói về mặt nước gợn sóng hoặc vật nổi trên mặt nước (thuyền dập dềnh, phao dập dềnh, bèo dập dềnh, sóng dập dềnh).

Theo cách chia ở lớp 2–3, dập dềnh là từ chỉ hoạt động (chuyển động). Theo cách chia tượng thanh – tượng hình, đây là từ tượng hình.

Về cấu tạo, dập dềnh là từ láy âm đầu (lớp 7 gọi là láy bộ phận): hai tiếng cùng âm đầu d, khác vần (âp – ênh). Tách riêng, không tiếng nào mang trọn nghĩa “lên xuống theo sóng”.

• Cụm từ hay gặp: thuyền dập dềnh, dập dềnh trên sóng, dập dềnh mặt nước, bèo dập dềnh.
• Gần nghĩa: bồng bềnh, nhấp nhô, lênh đênh.
• Trái nghĩa: đứng yên, nằm im.

Đặt câu với “dập dềnh”

• Con thuyền dập dềnh trên sông.
• Chiếc phao câu dập dềnh theo làn sóng nhỏ.
• Những cánh bèo dập dềnh trôi theo dòng nước.
• Gió thổi mạnh, mặt hồ dập dềnh từng đợt sóng.
• Đàn vịt dập dềnh bơi giữa ao.

Ở cả năm câu, dập dềnh đều chỉ chuyển động lên xuống nhịp nhàng trên mặt nước.

Mẹo nhận biết danh từ, động từ, tính từ

So dập dềnh với các từ gần nghĩa hay dùng khi tả sông nước:

Từ	Phép thử	Từ loại
dập dềnh	thuyền đang dập dềnh ✅	Động từ
bồng bềnh	mây trôi bồng bềnh ✅ / thuyền bồng bềnh trên sóng ✅	Tính từ (Wiktionary); có sách xếp động từ
lững lờ	nước trôi lững lờ ✅	Tính từ (chỉ trạng thái)
con thuyền	những con thuyền ✅	Danh từ (chỉ sự vật)

Dập dềnh, bồng bềnh, lững lờ đều tả vật trên mặt nước, nhưng từ điển xếp khác nhau: dập dềnh là động từ (chỉ chuyển động lên xuống), lững lờ là tính từ (cho biết trôi thế nào), bồng bềnh dùng được cả hai cách. Mẹo: nếu từ ấy đứng sau động từ “trôi”, “bay” để cho biết trôi thế nào → tính từ; nếu tự nó chỉ chuyển động → động từ.

Bài tập: Từ in đậm là danh từ, động từ hay tính từ?

1. Con thuyền dập dềnh trên sông.
2. Dòng nước trôi lững lờ dưới chân cầu.
3. Bác lái đò chèo thuyền sang sông.
4. Mặt hồ hiện lên những con sóng nhỏ.
5. Những cánh bèo dập dềnh trôi theo dòng nước.

Xem đáp án

1. Động từ: chỉ chuyển động lên xuống của con thuyền.
2. Tính từ: đứng sau “trôi”, cho biết dòng nước trôi thế nào.
3. Động từ: chỉ hoạt động của bác lái đò.
4. Danh từ: gọi tên sự vật, có “những” đứng trước.
5. Động từ: chỉ chuyển động lên xuống của cánh bèo. Câu này dễ nhầm vì dập dềnh đứng trước động từ “trôi”, làm ta tưởng nó cho biết trôi thế nào.

Câu hỏi thường gặp

Dập dềnh là từ loại gì?

Dập dềnh là động từ (Wiktionary ghi là động từ): chỉ chuyển động lên xuống nhịp nhàng theo sóng nước.

Dập dềnh là từ chỉ gì?

Dập dềnh là từ chỉ hoạt động (chuyển động) theo cách chia ở lớp 2–3.

Dập dềnh là từ láy gì?

Dập dềnh là từ láy âm đầu: hai tiếng cùng âm đầu d. Theo cách chia ở lớp 7, đây là từ láy bộ phận.

Dập dềnh và bồng bềnh khác nhau thế nào?

Dập dềnh nhấn vào chuyển động lên xuống theo sóng (động từ); bồng bềnh nhấn vào vẻ trôi nổi nhẹ nhàng, hay dùng cho mây (Wiktionary ghi là tính từ).