“Mẹ em buôn bán ngoài chợ” là câu văn quen thuộc khi giới thiệu nghề của bố mẹ. Trong bài tập, từ này hay được hỏi: buôn bán là từ ghép gì, đẳng lập hay chính phụ? Hai tiếng “buôn” và “bán” lại cùng âm đầu b, nên có bạn còn tưởng là từ láy. Bài này trả lời từng bước, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Buôn bán là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “buôn” và “bán” đều có nghĩa, ghép lại chỉ việc mua bán kiếm lời nói chung. ❌ Không phải từ ghép chính phụ, cũng không phải từ láy, dù hai tiếng cùng âm đầu b.
Từ loại: động từ, chỉ hoạt động. VD: Mẹ em buôn bán ngoài chợ.
💡 Mẹo nhớ: trùng âm (cùng âm đầu B) nhưng “buôn” và “bán” đều có nghĩa, ghép lại thành nghĩa chung → từ ghép đẳng lập.
Vì sao “buôn bán” là từ ghép đẳng lập?
Bước 1 – Từ láy hay từ ghép? Tách hai tiếng ra:
| Tiêu chí | Buôn | Bán |
|---|---|---|
| Âm đầu | b | b |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: mua hàng về để bán lại kiếm lời (buôn gạo, buôn vải) | Có: đổi hàng lấy tiền (bán rau) |
| Góp nghĩa vào “buôn bán”? | ✅ Có | ✅ Có |
Hai tiếng giống nhau ở âm đầu b, nhưng cả hai đều có nghĩa riêng: “buôn” là mua hàng về để bán lại kiếm lời (đi buôn, buôn hoa quả), “bán” là đổi hàng lấy tiền. Thử nói riêng từng tiếng: “chú buôn gạo”, “cô bán rau”, câu nào cũng có nghĩa. Cả hai tiếng đều góp nghĩa, nên buôn bán là từ ghép; việc trùng âm đầu chỉ là tình cờ.
Bước 2 – Ghép kiểu gì? Buôn bán không phải “một kiểu bán” nào. Hai việc ngang hàng gộp lại thành nghĩa chung, khái quát hơn: việc mua đi bán lại để kiếm lời nói chung. Vì vậy đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5).
Cần phân biệt với buồn bã: nhìn qua rất giống (cùng âm đầu b, gần cách viết), nhưng “bã” không góp nghĩa “buồn” nên buồn bã là từ láy.
“Buôn bán” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Buôn bán nghĩa là mua hàng để bán kiếm lời, trao đổi hàng lấy tiền nói chung. Từ này dùng cho cả việc nhỏ (buôn bán ngoài chợ) lẫn việc lớn (buôn bán với nước ngoài).
Về từ loại, “buôn bán” là động từ, chỉ hoạt động: có thể đặt sau “đang”, “đi”, “làm nghề” (làm nghề buôn bán). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ hoạt động.
- Cụm từ hay gặp: buôn bán nhỏ, buôn bán ngoài chợ, nghề buôn bán, buôn bán với nước ngoài.
- Gần nghĩa: mua bán, kinh doanh, đi buôn.
Về chính tả, “buôn” viết n ở cuối. Nếu còn phân vân viết buôn bán hay buông bán, hãy nhớ: “buông” (có g) là thả ra, không liên quan đến việc mua bán.
Đặt câu với “buôn bán”
- Mẹ em buôn bán ngoài chợ.
- Gia đình chú buôn bán hoa quả đã nhiều năm.
- Thị trấn nhỏ ngày càng sầm uất nhờ buôn bán phát triển.
- Ngày xưa, thương nhân các nước đến Hội An để buôn bán.
- Bố dạy em: buôn bán phải thật thà thì mới được khách tin.
Ở cả năm câu, buôn bán đều chỉ việc mua bán kiếm lời nói chung.
Mẹo phân biệt buôn bán với các từ dễ nhầm
| Từ | Nghĩa | Xếp loại |
|---|---|---|
| buôn bán | mua đi bán lại kiếm lời | Ghép đẳng lập (tổng hợp) |
| mua bán | mua và bán | Ghép đẳng lập (tổng hợp) |
| bán buôn | bán số lượng lớn cho người bán lẻ | Ghép chính phụ (một kiểu bán) |
| buôn làng | làng của đồng bào Tây Nguyên | Từ ghép (“buôn” ở đây là làng) |
Buôn bán và bán buôn chỉ đảo trật tự nhưng nghĩa khác hẳn: buôn bán là việc mua bán nói chung; bán buôn là một cách bán (bán nhiều cho người khác bán lại), trái với bán lẻ. Còn “buôn” trong buôn làng là một từ khác, nghĩa là làng của đồng bào Tây Nguyên.
Mẹo 1 – Thấy trùng âm đầu, đừng vội kết luận là từ láy: tách từng tiếng, nếu cả hai đều có nghĩa thì là từ ghép (buôn bán, buồn bực).
Mẹo 2 – Hai việc gộp lại → ghép đẳng lập: buôn bán, mua bán, đi lại.
Mẹo 3 – Đảo trật tự có thể đổi nghĩa: buôn bán (mua bán nói chung) khác bán buôn (bán số lượng lớn).
Bài tập: Từ nào là từ ghép đẳng lập, từ nào là từ ghép chính phụ?
- buôn bán
- mua bán
- bán buôn
- bán lẻ
- buôn làng
Xem đáp án
- Đẳng lập (tổng hợp): “buôn” và “bán” ngang hàng, nghĩa chung là mua bán kiếm lời.
- Đẳng lập (tổng hợp): “mua” và “bán” ngang hàng.
- Chính phụ (phân loại): một kiểu bán, “bán” là tiếng chính, “buôn” làm rõ cách bán (số lượng lớn).
- Chính phụ (phân loại): một kiểu bán, “lẻ” làm rõ cách bán (từng ít một).
- Đẳng lập (tổng hợp): “buôn” và “làng” đều là làng (buôn của đồng bào Tây Nguyên). Câu này dễ nhầm vì “buôn” thường được hiểu là đi buôn.
Câu hỏi thường gặp
Buôn bán là từ ghép gì?
Buôn bán là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): hai tiếng ngang hàng, nghĩa chung khái quát hơn từng tiếng.
Buôn bán có phải từ láy không?
Không. Hai tiếng cùng âm đầu b, nhưng cả “buôn” và “bán” đều có nghĩa, nên đây là từ ghép.
Buôn bán và bán buôn khác nhau thế nào?
Buôn bán là việc mua bán kiếm lời nói chung (từ ghép đẳng lập). Bán buôn là bán hàng số lượng lớn cho người bán lẻ (từ ghép chính phụ), trái nghĩa với bán lẻ.
Buôn bán hay buông bán?
Viết đúng là buôn bán (n ở cuối). “Buông bán” là viết sai.
