“Em thành thật nhận lỗi với cô” là câu văn rất quen. Hai tiếng “thành” và “thật” cùng âm đầu th, nên nhiều bạn xếp nhầm “thành thật” vào từ láy, nhất là khi so với từ láy thật thà. Bài này giải thích vì sao thành thật là từ ghép, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Thành thật là từ ghép, cụ thể là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “thành” (thật lòng, Hán Việt) và “thật” đều có nghĩa. ❌ Không phải từ láy, dù hai tiếng cùng âm đầu th.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm (phẩm chất). VD: Em thành thật nhận lỗi với cô.
💡 Mẹo nhớ: cùng âm đầu TH nhưng “thành” (thật lòng) và “thật” đều có nghĩa → từ ghép đẳng lập.
Vì sao “thành thật” là từ ghép?
Tách hai tiếng ra, xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Thành | Thật |
|---|---|---|
| Âm đầu | th | th |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: thật lòng (Hán Việt, như chân thành, thành khẩn) | Có: đúng sự thật, không giả |
| Góp nghĩa vào “thành thật”? | ✅ Có | ✅ Có |
Điểm mấu chốt là tiếng “thành”. Đây là tiếng Hán Việt (誠) nghĩa là thật lòng, có trong chân thành, thành khẩn, thành tâm. Ghép “thành” với “thật”, ta được nghĩa thật lòng, không giả dối. Cả hai tiếng đều góp nghĩa, nên thành thật là từ ghép; hai tiếng cùng âm đầu th chỉ là tình cờ.
Đây cũng là cách xếp của sách giáo khoa: bài Luyện từ và câu “Từ ghép và từ láy” (Tiếng Việt 4, tập một, sách cũ) xếp thành thật, chân thật, thật lòng vào từ ghép, còn thật thà vào từ láy.
Hai tiếng ngang hàng về nghĩa nên đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5).
“Thành thật” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Thành thật nghĩa là thật lòng, nói đúng sự thật, không giả dối, không che giấu. Từ này dùng cho tính cách một người (một cậu bé thành thật) và cho cách làm một việc (thành thật nhận lỗi, thành thật xin lỗi).
Về từ loại, “thành thật” là tính từ: thêm “rất”, “thật” phía trước vẫn nghe xuôi (rất thành thật). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm (phẩm chất).
- Cụm từ hay gặp: thành thật nhận lỗi, thành thật xin lỗi, thành thật khai báo, con người thành thật.
- Gần nghĩa: thật thà, chân thật, trung thực, thẳng thắn.
- Trái nghĩa: giả dối, dối trá, gian dối.
Đặt câu với “thành thật”
- Em thành thật nhận lỗi với cô.
- Bạn Nam là người thành thật, không bao giờ nói dối.
- Con xin thành thật cảm ơn bác đã giúp đỡ.
- Cậu bé thành thật kể lại mọi chuyện cho mẹ nghe.
- Mẹ dặn: có lỗi thì phải thành thật nhận, đừng đổ cho người khác.
Câu 2 dùng thành thật để nói tính cách; các câu còn lại dùng để nói cách làm một việc (nhận lỗi, cảm ơn, kể lại).
Mẹo phân biệt từ láy và từ ghép có tiếng “thật”
| Từ | Tiếng còn lại | Xếp loại |
|---|---|---|
| thành thật | “thành” có nghĩa (thật lòng) | Từ ghép |
| chân thật | “chân” có nghĩa (thật, Hán Việt) | Từ ghép |
| thật lòng | “lòng” có nghĩa | Từ ghép |
| thật thà | “thà” không góp nghĩa, lặp âm th | Từ láy âm đầu |
Cặp dễ nhầm nhất là thành thật và thật thà: cùng nghĩa thật, cùng âm đầu th. Khác nhau ở chỗ “thành” có nghĩa (thật lòng) nên thành thật là từ ghép, còn “thà” không góp nghĩa nên thật thà là từ láy.
Mẹo 1 – Tiếng Hán Việt ít đứng riêng vẫn có nghĩa: “thành” (thật lòng) có mặt trong chân thành, thành khẩn, thành tâm → thành thật là từ ghép, giống “hậu” trong hiền hậu.
Mẹo 2 – Trùng âm đầu chưa chắc là láy: thành thật cùng âm th nhưng hai tiếng đều có nghĩa → từ ghép.
Mẹo 3 – Nhớ theo sách Tiếng Việt 4: thành thật, chân thật, thật lòng là từ ghép; thật thà là từ láy.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Em thành thật nhận lỗi với cô.
- Ông em là người rất thật thà.
- Câu chuyện được kể rất chân thật.
- Bạn ấy góp ý rất thẳng thắn.
- Con thật lòng cảm ơn mẹ.
Xem đáp án
- Từ ghép: “thành” (thật lòng) và “thật” đều có nghĩa.
- Từ láy âm đầu: “thật” có nghĩa, “thà” chỉ lặp âm th.
- Từ ghép: “chân” (thật) và “thật” đều có nghĩa.
- Từ láy âm đầu: “thẳng” có nghĩa, “thắn” chỉ lặp âm th. Đáp án bài tập Tiếng Việt 4 cũng xếp thẳng thắn vào từ láy.
- Từ ghép: “thật” và “lòng” đều có nghĩa.
Câu hỏi thường gặp
Thành thật là từ ghép gì?
Thành thật là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): hai tiếng ngang hàng, cùng mang nghĩa thật.
Vì sao thành thật không phải từ láy?
Vì tiếng “thành” có nghĩa (thật lòng, như trong chân thành) và cùng góp nghĩa với “thật”. Hai tiếng chỉ tình cờ cùng âm đầu th.
Thành thật là từ loại gì?
Thành thật là tính từ, chỉ phẩm chất thật lòng, không giả dối. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
Thành thật và thật thà khác nhau thế nào?
Hai từ gần nghĩa. Thật thà thiên về tính tình chân chất, không biết nói dối (một người nông dân thật thà) và là từ láy. Thành thật nhấn vào sự thật lòng khi nói, khi làm (thành thật nhận lỗi) và là từ ghép.
