“Kĩ năng” hay “kỹ năng”, “lí do” hay “lý do”, “mĩ thuật” hay “mỹ thuật”… là băn khoăn của rất nhiều người, nhất là phụ huynh thấy sách giáo khoa của con viết “i” mà báo chí lại viết “y”. Câu trả lời ngắn gọn: cả hai đều không sai. Bài này giải thích vì sao có hai cách viết và khi nào nên dùng cách nào. Đây là cặp từ thuộc nhóm I / Y và vị trí đặt dấu.
Cả kĩ năng và kỹ năng đều được chấp nhận. Quy định chính tả của Bộ Giáo dục (năm 1984) chọn viết i (kĩ, lí, mĩ), nên sách giáo khoa viết “kĩ năng”. Báo chí và văn bản hành chính phần lớn vẫn viết y: “kỹ năng”.
👉 Nên dùng kĩ khi viết cho học sinh và tài liệu giáo dục; dùng kỹ nếu nơi bạn viết đã quen cách này. Quan trọng nhất là thống nhất một cách viết trong cùng văn bản.
Bảng so sánh kĩ năng và kỹ năng
| Tiêu chí | Kĩ năng (i) | Kỹ năng (y) |
|---|---|---|
| Đúng chính tả | ✅ Được chấp nhận | ✅ Được chấp nhận |
| Thường dùng ở | Sách giáo khoa, tài liệu giáo dục | Báo chí, văn bản hành chính, biển hiệu |
| Từ cùng kiểu | lí do, mĩ thuật, tỉ lệ, hi vọng | lý do, mỹ thuật, tỷ lệ, hy vọng |
“Kĩ năng” nghĩa là gì?
Kĩ năng (hay kỹ năng) là danh từ, nghĩa là khả năng vận dụng kiến thức và kinh nghiệm để làm tốt một việc nào đó. Đây là từ Hán Việt: kĩ (技) là tài khéo, nghề; năng (能) là khả năng, có thể làm được.
Ví dụ: kĩ năng giao tiếp, kĩ năng mềm, kĩ năng sống, rèn kĩ năng làm bài.
Vì sao có hai cách viết?
- Từ lâu, âm “i” trong các tiếng như kĩ, lí, mĩ, tỉ đã được viết lẫn lộn bằng cả i và y. Nhiều người quen viết y cho các từ Hán Việt.
- Năm 1984, Bộ Giáo dục ban hành quy định về chính tả tiếng Việt (kèm Quyết định 240/QĐ), trong đó các tiếng này được viết thống nhất bằng i. Sách giáo khoa theo quy định này: kĩ thuật, lí do, mĩ thuật.
- Ngoài nhà trường, thói quen viết y vẫn rất phổ biến, nên ngày nay hai cách viết cùng tồn tại và đều được chấp nhận.
Riêng chữ sĩ trong bác sĩ, ca sĩ, nghệ sĩ thì nên viết i: đây là cách viết phổ biến cả ở sách giáo khoa lẫn báo chí. “Sỹ” chủ yếu gặp trong tên riêng.
Tên người giữ đúng như trên giấy tờ tuỳ thân: ông Lý Văn Nam không viết thành Lí Văn Nam.
Nên viết “kĩ” hay “kỹ”?
Mẹo 1 – Viết cho ai thì theo người đó: bài cho học sinh, giáo viên, tài liệu học tập thì dùng “kĩ” cho khớp sách giáo khoa. Báo, văn bản công ty, nội dung web thì theo quy ước sẵn có của nơi đó.
Mẹo 2 – Chọn một, dùng đến cuối: nếu chưa có quy ước, hãy chọn i hoặc y ngay từ đầu và giữ nguyên cho mọi từ cùng kiểu (kĩ, lí, mĩ, tỉ). Trộn “kĩ năng” với “kỹ thuật” trong cùng một bài trông thiếu cẩn thận.
Những câu hay viết lẫn lộn
| ❌ Viết lẫn lộn | ✅ Viết thống nhất | Ghi chú |
|---|---|---|
| Rèn kĩ năng và kỹ thuật thuyết trình | Rèn kĩ năng và kĩ thuật thuyết trình | Một văn bản, một cách viết |
| Lý do vắng mặt: lí do cá nhân | Lý do vắng mặt: lý do cá nhân | Đã chọn y thì giữ y |
| Tỷ lệ đỗ cao nhờ kĩ năng làm bài | Tỉ lệ đỗ cao nhờ kĩ năng làm bài | Hoặc viết y cho cả hai |
| Bác sỹ trực đêm | Bác sĩ trực đêm | “Sĩ” nên luôn viết i |
Bài tập: Chọn cách viết phù hợp
- Viết đề cương cho sách bài tập lớp 5: “kĩ năng” hay “kỹ năng”?
- Câu “Tỷ lệ đỗ cao nhờ kĩ năng làm bài” đã viết thống nhất chưa?
- “Bác sĩ” hay “bác sỹ”?
- Tên “Lý Văn Nam” trên hồ sơ có nên sửa thành “Lí Văn Nam” không?
Xem đáp án
- kĩ năng: khớp với cách viết của sách giáo khoa.
- Chưa: “tỷ” viết y mà “kĩ” viết i. Sửa thành “Tỉ lệ… kĩ năng” hoặc “Tỷ lệ… kỹ năng”.
- bác sĩ: “sĩ” nên luôn viết i.
- Không: tên riêng giữ đúng như trên giấy tờ.
Câu hỏi thường gặp
Lí do hay lý do?
Cả hai đều được chấp nhận, theo cùng nguyên tắc với kĩ / kỹ. Sách giáo khoa viết “lí do”, báo chí thường viết “lý do”.
Viết “kĩ” có bị coi là sai không?
Không. Đây là cách viết theo quy định chính tả của Bộ Giáo dục và được dùng trong sách giáo khoa.
Văn bản hành chính nên dùng i hay y?
Phần lớn văn bản hành chính hiện nay dùng y (kỹ thuật, lý do). Bạn nên theo quy ước của cơ quan mình và giữ thống nhất trong toàn văn bản.
