“Triển lãm tranh của họa sỹ trẻ”, “họa sỹ minh họa”… Cách viết này hay gặp trên poster triển lãm, trang giới thiệu tác giả, bài báo văn hóa. Người viết thường nghĩ “sỹ” trông trang trọng hơn, hoặc suy từ “kỹ”, “lý” sang. Nhưng với chữ “sĩ”, cách viết chuẩn là chữ i. Đây là lỗi thuộc nhóm I / Y và vị trí đặt dấu.
✅ Họa sĩ (chữ i) mới là cách viết chuẩn. ❌ Họa sỹ là viết không đúng.
Họa sĩ là người chuyên vẽ tranh, sáng tác tác phẩm hội họa. VD: Ông là họa sĩ có tranh triển lãm khắp thế giới.
💡 Mẹo nhớ: họa (vẽ) + sĩ (người) = người vẽ tranh. Cùng họ với văn sĩ, thi sĩ, nhạc sĩ, đều viết “sĩ”.
Bảng so sánh “sĩ” và “sỹ”
| Tiêu chí | Sĩ (chữ i, 士) | Sỹ (chữ y) |
|---|---|---|
| Dùng cho | Nghề nghiệp, người làm nghệ thuật | Chủ yếu tên riêng |
| Từ thường gặp | họa sĩ, văn sĩ, thi sĩ, nhạc sĩ, nghệ sĩ | (tên người) |
| Viết đúng ✅ | Họa sĩ vẽ tranh sơn mài | Anh Sỹ |
| Hay viết sai ❌ | Họa sỹ, thi sỹ, văn sỹ | — |
“Họa sĩ” nghĩa là gì?
Họa sĩ là danh từ, chỉ người chuyên vẽ tranh, sáng tác tác phẩm hội họa bằng nhiều chất liệu như sơn dầu, sơn mài, lụa, màu nước. Đây là từ Hán Việt gồm hai chữ:
- Họa (畫): vẽ, tranh vẽ, như trong hội họa, minh họa, đồ họa.
- Sĩ (士): người có học, có nghề, như trong văn sĩ, thi sĩ.
Ghép lại, “họa sĩ” là người làm nghề vẽ. Những người sáng tác nghệ thuật khác cũng dùng chữ “sĩ”: văn sĩ (người viết văn), thi sĩ (nhà thơ), nhạc sĩ (người sáng tác nhạc).
Các cụm từ thường gặp: họa sĩ trẻ, họa sĩ minh họa, nữ họa sĩ, triển lãm của họa sĩ, họa sĩ vẽ tranh sơn mài.
Ví dụ:
- Ông là họa sĩ có tranh triển lãm khắp thế giới.
- Cuốn truyện có tranh của một họa sĩ minh họa trẻ.
- Em ước mơ trở thành họa sĩ vẽ tranh phong cảnh.
Vì sao “họa sỹ” là không đúng?
Với một số chữ Hán Việt như kĩ / kỹ, lí / lý, cả hai cách viết đều được chấp nhận. Nhưng chữ sĩ trong các từ chỉ người làm nghề, người có học thì được viết thống nhất bằng i trong từ điển, sách giáo khoa và báo chí: họa sĩ, văn sĩ, thi sĩ. “Họa sỹ” vì vậy không phải là cách viết chuẩn.
“Sỹ” chủ yếu còn gặp trong tên riêng. Bút danh, tên thật của một họa sĩ thì giữ đúng như chính người đó dùng; còn danh từ chỉ nghề vẫn viết “họa sĩ”.
Mẹo phân biệt họa sĩ và họa sỹ dễ nhớ
Mẹo 1 – Người sáng tác đều là “sĩ”: họa sĩ, văn sĩ, thi sĩ, nhạc sĩ. Bốn nghề sáng tác nghệ thuật, bốn chữ “sĩ” viết i.
Mẹo 2 – Họa là vẽ: hội họa, minh họa, đồ họa đều nói về vẽ. Người làm nghề vẽ là họa sĩ.
Mẹo 3 – Sỹ chỉ trong tên: “Sỹ” viết hoa thường là tên người. Danh từ chỉ nghề thì luôn viết “sĩ”.
Những câu hay viết sai
| ❌ Viết sai | ✅ Viết đúng | Vì sao |
|---|---|---|
| Triển lãm tranh của họa sỹ trẻ | Triển lãm tranh của họa sĩ trẻ | Nghề nghiệp viết “sĩ” |
| Họa sỹ minh họa sách thiếu nhi | Họa sĩ minh họa sách thiếu nhi | Chữ i |
| Nhà thơ, thi sỹ nổi tiếng | Nhà thơ, thi sĩ nổi tiếng | Cùng chữ “sĩ” |
| Văn sỹ và họa sĩ gặp gỡ | Văn sĩ và họa sĩ gặp gỡ | Cả hai đều viết i |
Bài tập: Điền “sĩ” hay “sỹ”
- Họa ___ vẽ bức tranh trong ba tháng.
- Thi ___ đọc bài thơ mới sáng tác.
- Chú Trần Văn ___ (tên trên giấy tờ viết y) mở một phòng tranh nhỏ.
- Cuốn sách có tranh minh họa của một nữ họa ___.
- Họa ___ ký tên lên tranh: “Văn ___” (bút danh do chính ông viết bằng chữ y).
Xem đáp án
- sĩ: người làm nghề vẽ.
- sĩ: “thi sĩ” là nhà thơ.
- Sỹ: tên riêng giữ như giấy tờ.
- sĩ: nghề vẽ tranh.
- sĩ, Sỹ: “họa sĩ” là nghề, viết i; bút danh là tên riêng, giữ như người đó viết. Câu này dễ lừa vì hai chữ đọc giống hệt nhau.
Câu hỏi thường gặp
Họa sĩ hay họa sỹ?
Viết chuẩn là họa sĩ (chữ i): người chuyên vẽ tranh, sáng tác hội họa.
Thi sĩ hay thi sỹ?
Viết chuẩn là thi sĩ (chữ i): nhà thơ. Chữ “sĩ” giống trong họa sĩ, văn sĩ.
Họa sĩ hay hoạ sĩ?
Cả hai đều đúng: đây là chuyện đặt dấu kiểu cũ (họa) hay kiểu mới (hoạ). Chữ “sĩ” thì luôn viết i.
