“Cả nhà quây quần xem ti vi”: “ti vi” là từ đơn hay từ phức? Đây là từ mượn, mỗi tiếng tách ra không có nghĩa, nên sách ở trường và sách ngôn ngữ học xếp khác nhau. Bài này nêu cả hai cách xếp và cách trả lời khi làm bài, giống các bài khác trong mục từ đơn, từ phức.
✅ Theo định nghĩa ở trường, ti vi là từ phức: từ đơn chỉ có một tiếng, còn “ti vi” có hai tiếng.
⚠️ Còn cách xếp khác: nhiều nhà ngôn ngữ học xếp ti vi là từ đơn (nhiều âm tiết), vì đây là từ mượn (TV), “ti” và “vi” đứng riêng không có nghĩa.
Từ loại: danh từ, chỉ đồ vật. VD: Cả nhà quây quần xem ti vi.
💡 Mẹo nhớ: làm bài ở trường: từ có hai tiếng trở lên là từ phức; sách ngôn ngữ học gọi từ mượn như thế này là từ đơn nhiều âm tiết.
Hai cách xếp “ti vi”
Ở trường, từ chỉ gồm một tiếng là từ đơn; từ gồm hai tiếng trở lên là từ phức. Sách ngôn ngữ học còn xét các tiếng có tách nghĩa được không:
| Cách xếp | Kết luận | Vì sao |
|---|---|---|
| Theo định nghĩa ở trường | Từ phức | Từ đơn chỉ có một tiếng, “ti vi” có hai tiếng. |
| Theo nhiều nhà ngôn ngữ học | Từ đơn (nhiều âm tiết) | Từ mượn (TV): “ti” và “vi” đứng riêng không có nghĩa. |
Ti vi được mượn từ cách đọc hai chữ cái viết tắt TV (tiếng Anh: television, máy thu hình). Người Việt đọc từng chữ cái thành “ti” và “vi”, rồi viết tách thành hai tiếng. Hai tiếng ấy chỉ ghi lại âm đọc, không tiếng nào có nghĩa riêng. Vì vậy ti vi không phải từ ghép (khác xe đạp, nơi cả “xe” lẫn “đạp” đều góp nghĩa), cũng không phải từ láy (hai tiếng tuy cùng vần i nhưng không có tiếng gốc mang nghĩa).
Làm bài ở trường nên trả lời thế nào?
Ở tiểu học và đầu cấp hai, bài tập chia từ đơn, từ phức thường dựa vào số tiếng. Vì vậy khi làm bài, hãy xếp ti vi là từ phức.
Nếu đề hỏi tiếp “từ ghép hay từ láy”, hãy nói rõ ti vi là từ mượn, hai tiếng không có nghĩa riêng nên không phải từ ghép. Có thể ghi thêm: sách ngôn ngữ học xếp ti vi là từ đơn nhiều âm tiết, giống chuồn chuồn, bồ hóng.
Về cách viết, “ti vi” có thể viết tách (ti vi) hoặc có gạch nối (ti-vi); nhiều tài liệu dùng cách viết tách. Trong bài làm, hãy viết thống nhất một cách.
“Ti vi” nghĩa là gì?
Ti vi là máy thu hình, dùng để xem các chương trình truyền hình: phim, thời sự, ca nhạc, bóng đá. Từ này còn được gọi là vô tuyến truyền hình, hay nói tắt là truyền hình, vô tuyến.
Về từ loại, ti vi là danh từ. Theo cách chia ở lớp 2–3, đây là từ chỉ sự vật (đồ vật).
- Cụm từ hay gặp: xem ti vi, chiếc ti vi, bật ti vi, tắt ti vi, màn hình ti vi.
- Từ mượn cùng kiểu: cà phê, ô tô, ra-đi-ô, xà phòng.
Đặt câu với “ti vi”
- Cả nhà quây quần xem ti vi.
- Bố mới mua một chiếc ti vi màn hình to.
- Tối nào ông cũng bật ti vi xem thời sự.
- Mẹ dặn em không xem ti vi quá lâu.
- Em tắt ti vi rồi đi ngủ.
Ở cả năm câu, ti vi đều là danh từ, gọi tên một đồ vật.
Mẹo nhớ cách xếp từ mượn
| Từ | Số tiếng | Gốc | Theo định nghĩa ở trường |
|---|---|---|---|
| ti vi | 2 | Chữ viết tắt TV | Từ phức (sách ngôn ngữ học: từ đơn nhiều âm tiết) |
| cà phê | 2 | Tiếng Pháp (café) | Từ phức (sách ngôn ngữ học: từ đơn nhiều âm tiết) |
| máy thu hình | 3 | Tiếng Việt, có nghĩa từng tiếng | Từ phức – từ ghép |
| đài | 1 | – | Từ đơn |
Mẹo: một từ có nhiều tiếng mà tiếng nào tách ra cũng không có nghĩa (ti, vi, cà, phê) thường là từ mượn. Ở trường vẫn đếm tiếng để xếp từ phức; sách ngôn ngữ học gọi là từ đơn nhiều âm tiết. Còn “máy thu hình” thì mỗi tiếng đều có nghĩa, nên là từ ghép.
Mẹo 1 – Đếm tiếng: ti vi có hai tiếng → từ phức (theo định nghĩa ở trường).
Mẹo 2 – Nhận ra từ mượn: “ti”, “vi” là cách đọc chữ TV, không có nghĩa riêng → không phải từ ghép.
Mẹo 3 – Sách ngôn ngữ học: ti vi, cà phê, ô tô là từ đơn nhiều âm tiết.
Bài tập: Theo định nghĩa ở trường, từ in đậm là từ đơn hay từ phức?
- Cả nhà quây quần xem ti vi.
- Ông nghe tin tức qua đài.
- Bố mua một chiếc máy thu hình mới.
- Bà uống một tách cà phê.
- Em bật quạt cho mát.
Xem đáp án
- Từ phức: có hai tiếng (sách ngôn ngữ học: từ đơn nhiều âm tiết, vì là từ mượn).
- Từ đơn: chỉ có một tiếng.
- Từ phức – từ ghép: ba tiếng, mỗi tiếng đều có nghĩa (máy dùng để thu hình).
- Từ phức: có hai tiếng (từ mượn tiếng Pháp).
- Từ đơn: chỉ có một tiếng. Câu này dễ nhầm vì đứng cạnh “bật” như câu bật ti vi, nhưng từ in đậm chỉ có một tiếng.
Câu hỏi thường gặp
Ti vi là từ đơn hay từ phức?
Theo định nghĩa ở trường, ti vi là từ phức (có hai tiếng). Nhiều nhà ngôn ngữ học xếp là từ đơn nhiều âm tiết, vì là từ mượn và hai tiếng không có nghĩa riêng.
Ti vi có phải từ ghép không?
Không. “Ti” và “vi” là cách đọc chữ viết tắt TV, không có nghĩa riêng, nên không phải từ ghép.
Ti vi là từ mượn tiếng nước nào?
Ti vi mượn từ cách đọc chữ viết tắt TV (tiếng Anh: television, máy thu hình).
Ti vi là từ loại gì?
Ti vi là danh từ, chỉ đồ vật (máy thu hình).
