“Tiến sỹ kinh tế”, “bảo vệ luận án tiến sỹ”… Cách viết này không hiếm trên danh thiếp, bảng tên hội thảo, cả trong thông cáo báo chí. Người viết có lẽ nghĩ chữ y trông trang trọng hơn, hợp với một học vị cao. Nhưng cách viết chuẩn của học vị này chỉ có một. Đây là lỗi thuộc nhóm I / Y và vị trí đặt dấu.
✅ Tiến sĩ (chữ i) mới là cách viết chuẩn. ❌ Tiến sỹ là viết không đúng.
Tiến sĩ là học vị sau đại học, dành cho người đã bảo vệ thành công luận án nghiên cứu. VD: Anh ấy vừa nhận bằng tiến sĩ.
💡 Mẹo nhớ: học vị thạc sĩ, tiến sĩ đều viết “sĩ”. In “tiến sỹ” trên danh thiếp là viết sai.
Bảng so sánh “sĩ” và “sỹ”
| Tiêu chí | Sĩ (chữ i, 士) | Sỹ (chữ y) |
|---|---|---|
| Dùng cho | Học vị, chức danh, nghề nghiệp | Chủ yếu tên riêng |
| Từ thường gặp | tiến sĩ, thạc sĩ, bác sĩ, nghiên cứu sinh tiến sĩ | (tên người) |
| Viết đúng ✅ | Tiến sĩ ngôn ngữ học | Anh Sỹ |
| Hay viết sai ❌ | Tiến sỹ, thạc sỹ | — |
“Tiến sĩ” nghĩa là gì?
Tiến sĩ là danh từ, có hai nghĩa:
- Ngày nay: học vị cao nhất trong hệ thống đào tạo, cấp cho người đã hoàn thành chương trình và bảo vệ thành công luận án tiến sĩ. Thường viết tắt là TS.
- Thời phong kiến: danh hiệu cho người đỗ kỳ thi cao nhất (thi Hội, thi Đình). Văn Miếu – Quốc Tử Giám ở Hà Nội còn lưu giữ 82 bia tiến sĩ khắc tên những người đỗ đạt.
Đây là từ Hán Việt gồm hai chữ: tiến (進) là tiến lên, đi lên; sĩ (士) là người có học. Ghép lại là người học vấn đã tiến lên bậc cao.
Các cụm từ thường gặp: bằng tiến sĩ, luận án tiến sĩ, nghiên cứu sinh tiến sĩ, tiến sĩ khoa học, bia tiến sĩ.
Ví dụ:
- Anh ấy vừa nhận bằng tiến sĩ ngành vật liệu.
- Cô dành bốn năm để hoàn thành luận án tiến sĩ.
- Du khách đến Văn Miếu để xem các tấm bia tiến sĩ.
Vì sao “tiến sỹ” là không đúng?
Chữ sĩ trong các học vị, chức danh, nghề nghiệp được viết thống nhất bằng i trong từ điển, văn bản giáo dục và báo chí: thạc sĩ, tiến sĩ, bác sĩ. Vì vậy “tiến sỹ”, “thạc sỹ” không phải cách viết chuẩn, dù trông có vẻ trang trọng.
“Sỹ” chủ yếu gặp trong tên người. Trên danh thiếp, ta viết “TS. Nguyễn Văn Sỹ”: chữ “TS.” (tiến sĩ) là học vị, còn “Sỹ” là tên riêng, giữ đúng như giấy tờ.
Mẹo phân biệt tiến sĩ và tiến sỹ dễ nhớ
Mẹo 1 – Học vị viết i: cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ. Hai học vị có chữ “sĩ” đều viết i.
Mẹo 2 – Nhớ bia tiến sĩ: 82 tấm bia ở Văn Miếu được gọi là “bia tiến sĩ”, chữ i. Học vị ngày nay dùng chung chữ này.
Mẹo 3 – Sỹ chỉ trong tên: “Sỹ” viết hoa thường là tên người. Học vị, nghề nghiệp thì luôn là “sĩ”.
Những câu hay viết sai
| ❌ Viết sai | ✅ Viết đúng | Vì sao |
|---|---|---|
| Danh thiếp ghi: Tiến sỹ kinh tế | Danh thiếp ghi: Tiến sĩ kinh tế | Học vị viết “sĩ” |
| Bảo vệ luận án tiến sỹ | Bảo vệ luận án tiến sĩ | Chữ i |
| Học xong thạc sỹ rồi làm tiến sĩ | Học xong thạc sĩ rồi làm tiến sĩ | Cùng chữ “sĩ” |
| PGS.TS. Lê Văn Sĩ (giấy tờ ghi “Sỹ”) | PGS.TS. Lê Văn Sỹ | Tên riêng giữ như giấy tờ |
Bài tập: Điền “sĩ” hay “sỹ”
- Chị ấy vừa bảo vệ thành công luận án tiến ___.
- Anh trai em đang học thạc ___ ở nước ngoài.
- Thầy Phạm Văn ___ (tên trên giấy tờ viết y) là người hướng dẫn luận án.
- Văn Miếu lưu giữ 82 tấm bia tiến ___.
- Hội thảo có sự tham gia của tiến ___ Hoàng ___ (tên trên giấy tờ viết y).
Xem đáp án
- sĩ: học vị tiến sĩ.
- sĩ: học vị thạc sĩ.
- Sỹ: tên riêng giữ như giấy tờ.
- sĩ: “bia tiến sĩ”.
- sĩ, Sỹ: “tiến sĩ” là học vị viết i, còn tên người “Sỹ” giữ như giấy tờ. Câu này dễ lừa vì hai chữ đọc giống hệt nhau.
Câu hỏi thường gặp
Tiến sĩ hay tiến sỹ?
Viết chuẩn là tiến sĩ (chữ i): học vị sau đại học, cấp cho người bảo vệ thành công luận án.
Thạc sĩ hay thạc sỹ?
Viết chuẩn là thạc sĩ (chữ i): học vị sau đại học, dưới tiến sĩ.
Tiến sĩ viết tắt là gì?
Tiến sĩ thường viết tắt là TS., phó giáo sư tiến sĩ là PGS.TS., thạc sĩ là ThS.
