“Đường sá” hay “đường xá”? Hai cách viết này xuất hiện song song trên báo chí, văn bản, đến mức nhiều người không biết theo cách nào. Ở nhiều vùng S và X đọc như nhau, nên chỉ nghe thì không phân biệt được. Bài này theo cách ghi của Từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên, cùng các cặp từ khác trong nhóm từ Hán Việt và từ dễ dùng sai nghĩa.
✅ Đường sá là cách viết theo Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê). ❌ Đường xá là cách viết nên tránh.
Đường sá là đường đi nói chung, chỉ cả hệ thống đường trong một vùng. VD: Đường sá miền núi đi lại khó khăn.
💡 Mẹo nhớ: từ điển Hoàng Phê ghi “đường sá”. Đừng nhầm với “xá” trong ký túc xá, cư xá (nghĩa là nhà ở).
Bảng so sánh đường sá và đường xá
| Tiêu chí | Đường sá | Đường xá |
|---|---|---|
| Theo Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê) | ✅ Được ghi nhận | ❌ Không phải cách ghi của từ điển |
| Nghĩa | Đường đi nói chung | — |
| Chữ dễ lẫn | “sá” trong đường sá | “xá” trong ký túc xá, cư xá (nhà ở) |
| Viết đúng ✅ | Đường sá thông thoáng | — |
| Nên tránh ❌ | — | Đường xá xuống cấp |
“Đường sá” nghĩa là gì?
Đường sá là danh từ, chỉ đường đi nói chung, không chỉ riêng một con đường nào mà là cả hệ thống đường trong một khu vực. Từ này thường dùng khi nhận xét về giao thông, hạ tầng: đường sá xa xôi, đường sá xuống cấp, đường sá thuận tiện.
Đây là từ chỉ chung các con đường, giống cách nói “nhà cửa” (chỉ chung nhà), “cây cối” (chỉ chung cây). Theo Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên), từ này được ghi là đường sá.
Các cụm từ thường gặp: đường sá xa xôi, đường sá đi lại, đường sá xuống cấp, đường sá thông thoáng, đường sá lầy lội.
Ví dụ:
- Đường sá miền núi đi lại khó khăn vào mùa mưa.
- Thành phố đầu tư nâng cấp đường sá ở các quận mới.
- Đường sá xa xôi nhưng anh vẫn về thăm mẹ mỗi tháng.
Vì sao không nên viết “đường xá”?
Ở nhiều vùng, S và X đọc như nhau, nên cách viết “đường xá” rất phổ biến, kể cả trên báo chí. Tuy nhiên, Từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên, một trong những bộ từ điển được dùng rộng rãi nhất, ghi đường sá. Khi cần viết chuẩn, nhất là trong văn bản hành chính, bài thi, tài liệu học tập, bạn nên theo cách ghi này.
Một nguyên nhân nữa khiến người viết chọn X là chữ xá (舍) Hán Việt nghĩa là nhà ở, rất quen trong ký túc xá, cư xá, học xá. Nhưng “xá” này nói về nhà, không phải về đường.
Mẹo phân biệt đường sá và đường xá dễ nhớ
Mẹo 1 – Theo từ điển: khi hai cách viết cùng xuất hiện, hãy theo từ điển. Từ điển Hoàng Phê ghi “đường sá”.
Mẹo 2 – Xá là nhà ở: ký túc xá, cư xá, học xá đều là nơi ở. Đường đi không phải nhà ở, nên không dùng “xá”.
Mẹo 3 – Giống “nhà cửa”, “cây cối”: “đường sá” là từ chỉ chung các con đường, như nhà cửa, cây cối, quần áo. Nó không mang nghĩa nhà ở như chữ “xá”.
Những câu hay viết sai
| ❌ Viết sai | ✅ Viết đúng | Vì sao |
|---|---|---|
| Đường xá miền núi khó đi | Đường sá miền núi khó đi | Từ điển ghi “đường sá” |
| Đường xá xuống cấp nghiêm trọng | Đường sá xuống cấp nghiêm trọng | Viết S |
| Đường xá xa xôi, cách trở | Đường sá xa xôi, cách trở | Cách ghi của từ điển |
| Sinh viên ở ký túc sá | Sinh viên ở ký túc xá | Nhà ở tập thể là “xá”, chữ X |
Bài tập: Điền “sá” hay “xá”
- Đường ___ ở vùng cao còn nhiều khó khăn.
- Em ở ký túc ___ của trường đại học.
- Mưa lớn làm đường ___ lầy lội.
- Gia đình chú sống ở một cư ___ cũ.
- Từ ký túc ___ đến trường, đường ___ thông thoáng nên đi rất nhanh.
Xem đáp án
- sá: “đường sá” là đường đi nói chung.
- xá: “ký túc xá” là nhà ở tập thể.
- sá: đường đi.
- xá: “cư xá” là khu nhà ở.
- xá, sá: “ký túc xá” là nhà ở, còn “đường sá” là đường đi. Câu này dễ lừa vì hai chữ đọc như nhau.
Câu hỏi thường gặp
Đường sá hay đường xá?
Theo Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê), viết là đường sá: đường đi nói chung.
Vì sao báo chí vẫn có chỗ viết “đường xá”?
Vì ở nhiều vùng S và X đọc giống nhau nên cách viết “đường xá” lan rộng. Nếu cần một chuẩn để theo, hãy dùng cách ghi của từ điển: đường sá.
Ký túc xá hay ký túc sá?
Viết đúng là ký túc xá (chữ X): khu nhà ở tập thể cho học sinh, sinh viên, công nhân. “Xá” ở đây nghĩa là nhà ở.
