Truyền hay chuyền?

“Truyền bóng” hay “chuyền bóng”? “Dây chuyền” hay “dây truyền”? Hai chữ này đọc giống hệt nhau ở nhiều vùng, nghĩa lại cùng xoay quanh việc đưa một thứ từ chỗ này sang chỗ khác, nên rất dễ nhầm. Thực ra cả hai đều đúng, chỉ khác cách dùng. Đây là cặp từ thuộc nhóm phân biệt TR / CH.

Bảng so sánh truyền và chuyền

Tiêu chí	Truyền	Chuyền
Nghĩa	Trao lại; lan rộng ra; dẫn qua, đưa vào	Đưa qua tay lần lượt; di chuyển từ chỗ này sang chỗ khác
Từ loại	Động từ	Động từ
Cụm từ hay gặp	truyền đạt, truyền hình, truyền thống, di truyền, lây truyền, truyền máu	chuyền bóng, bóng chuyền, dây chuyền, băng chuyền, chuyền tay
Viết đúng ✅	Truyền nghề cho con cháu	Chuyền bóng cho đồng đội
Hay viết sai ❌	Chuyền đạt kiến thức	Dây truyền sản xuất

“Truyền” nghĩa là gì?

Truyền là động từ (chữ Hán 傳), có mấy nghĩa chính:

• Trao lại cho người khác, cho đời sau: truyền nghề, truyền đạt, cha truyền con nối.
• Lan rộng ra, đưa đi xa: truyền tin, truyền hình, truyền thanh, lây truyền.
• Dẫn qua một vật: truyền điện, truyền nhiệt.
• Đưa vào cơ thể: truyền máu, truyền dịch.

Điểm chung của các nghĩa này: thứ được truyền (kiến thức, nghề, tin tức, sóng, bệnh, điện, máu) lan đi hoặc được trao lại, chứ không phải một vật được đưa qua tay từng người.

Ví dụ:

• Cô giáo truyền đạt kiến thức rất dễ hiểu.
• Bệnh cúm lây truyền qua đường hô hấp.
• Ông nội truyền lại nghề mộc cho bố tôi.

“Chuyền” nghĩa là gì?

Chuyền là động từ, có hai nghĩa chính:

• Đưa qua tay lần lượt từ người này sang người khác: chuyền bóng, chuyền tay nhau từng bao cát, bóng chuyền.
• Di chuyển từ chỗ này sang chỗ khác: chim chuyền cành, khỉ chuyền cây.

Từ nghĩa “nối tiếp nhau đi qua từng chặng”, ta có dây chuyền (sợi dây đeo cổ gồm nhiều mắt nối nhau; hoặc hệ thống sản xuất gồm nhiều khâu nối tiếp) và băng chuyền (băng tải đưa hàng qua từng chặng).

Đừng lẫn “chuyền” với “chuyện” trong trò chuyện, hay “truyền” với “truyện” (truyện ngắn, truyện tranh). Chỉ khác một chữ cái và dấu thanh, nhưng mỗi từ một nghĩa riêng.

Ví dụ:

• Tiền vệ chuyền bóng cho tiền đạo ghi bàn.
• Mọi người đứng thành hàng, chuyền tay nhau từng bao cát.
• Mẹ tặng tôi một sợi dây chuyền bạc.

Mẹo phân biệt truyền và chuyền dễ nhớ

Những câu hay viết sai

❌ Viết sai	✅ Viết đúng	Vì sao
Nhà máy vừa lắp dây truyền sản xuất mới	Nhà máy vừa lắp dây chuyền sản xuất mới	Các khâu nối tiếp nhau là “chuyền”
Thầy chuyền đạt kinh nghiệm cho học trò	Thầy truyền đạt kinh nghiệm cho học trò	Trao lại kiến thức là “truyền”
Cầu thủ truyền bóng cho đồng đội	Cầu thủ chuyền bóng cho đồng đội	Bóng đi qua từng người là “chuyền”
Đội tuyển bóng truyền nữ	Đội tuyển bóng chuyền nữ	Tên môn thể thao là “bóng chuyền”

Bài tập: Điền “truyền” hay “chuyền”

1. Tối nay đài ___ hình phát trận chung kết.
2. Hậu vệ ___ bóng lên cho tiền đạo.
3. Bệnh này không lây ___ qua đường ăn uống.
4. Chị ấy đeo một sợi dây ___ vàng.
5. Bệnh nhân đang được ___ dịch, cô y tá kiểm tra dây ___ dịch mỗi giờ.

Xem đáp án

1. truyền: hình ảnh được phát đi xa là “truyền hình”.
2. chuyền: bóng đi từ người này sang người khác.
3. truyền: bệnh lan từ người này sang người khác là “lây truyền”.
4. chuyền: vòng đeo cổ là “dây chuyền”.
5. truyền, truyền: đưa dịch vào cơ thể là “truyền dịch”, nên sợi dây cũng là “dây truyền dịch” – khác với “dây chuyền” đeo cổ.

Câu hỏi thường gặp

Dây chuyền hay dây truyền?

Viết đúng là dây chuyền, dù là vòng đeo cổ hay dây chuyền sản xuất. Chỉ riêng “dây truyền dịch” trong y tế mới viết TR.

Bóng chuyền hay bóng truyền?

Viết đúng là bóng chuyền, vì người chơi chuyền bóng qua lại cho nhau và qua lưới.

Truyền nước hay chuyền nước?

Viết đúng là truyền nước (truyền dịch), nghĩa là đưa dịch vào cơ thể qua đường tĩnh mạch. Cùng nghĩa với truyền máu.

Truyền đạt hay chuyền đạt?

Viết đúng là truyền đạt: trao lại kiến thức, thông tin cho người khác hiểu.